زایمان زودرس یعنی چه؟
زایمان زودرس به تولد پیش از پایان هفتهٔ ۳۷ بارداری گفته میشود. اینکه زایمان زودرس از نظر پزشکی مسئلهای کوچک باشد یا بزرگ، بیشتر به این بستگی دارد که نوزاد چقدر زود به دنیا آمده و چه مشکلات دیگری همراه آن رخ میدهد. WHO
این مقاله جایگزین مشاوره پزشکی نیست. اگر نشانههایی دارید که میتواند با خطر زایمان زودرس مرتبط باشد، بهتر است فوراً معاینه شوید.
چه انواعی دارد؟
در عمل، زایمان زودرس را معمولاً بر اساس هفتهٔ بارداری دستهبندی میکنند. این کار کمک میکند خطرها واقعبینانهتر سنجیده شود و سطح مراقبت مناسب برنامهریزی شود.
نارسِ بسیار شدید (پیش از هفتهٔ ۲۸)
- خطر بسیار بالا برای مشکلات تنفسی و نارسایی سایر اندامها.
- معمولاً نیاز به مراقبت در بخش تخصصی نوزادان دارد.
- پیگیریهای بعدی اهمیت ویژهای دارد.
نارسِ شدید (هفتهٔ ۲۸ تا ۳۱)
- اغلب به حمایت تنفسی و پایش دقیق نیاز است.
- چشمانداز بهشدت به سن بارداری و عوامل همراه بستگی دارد.
نارسِ متوسط و دیررس (هفتهٔ ۳۲ تا ۳۶)
- مدت پایش ممکن است کوتاهتر باشد، اما خطر مشکلات سازگاری پس از تولد همچنان بیشتر است.
- برای مثال مشکلات تنظیم دما، قند خون یا زردی میتواند شایعتر باشد.
چرا زایمان زودرس رخ میدهد؟
بهندرت تنها یک عامل وجود دارد. زایمان زودرس اغلب خودبهخود شروع میشود، مثلاً با انقباضات زودرس یا پارگی زودرس پردهها. گاهی هم به دلایل پزشکی، بارداری زودتر خاتمه داده میشود یا زایمان با سزارین انجام میشود، اگر در غیر این صورت سلامت فرد باردار یا نوزاد در خطر باشد.
در بیمارستان هدف معمولاً یکسان است: خطر را درست ارزیابی کنند، از عوارض پیشگیری کنند و اگر ممکن باشد زمان بخرند تا اقدامات محافظتی مهم اثر کنند.
عوامل خطر: چه چیزهایی احتمال را بیشتر میکند
برخی عوامل خطر را افزایش میدهند و برخی قابل تغییرند. عوامل خطر رایج شامل موارد زیر است:
- سابقهٔ زایمان زودرس یا از دست دادن بارداری در مراحل پایانی.
- بارداری چندقلویی. بیشتر بخوانید: دوقلوها، سهقلوها و چندقلویی.
- کوتاه بودن واضح دهانهٔ رحم. بیشتر بخوانید: دهانهٔ رحم.
- عفونتها، مثل عفونت ادراری یا التهاب در دستگاه تناسلی.
- خونریزی و مشکلات جفت.
- بیماریهای بارداری مثل پرهاکلامپسی یا دیابت.
- سیگار و سایر مواجهههای قابل اجتناب.
زایمان زودرس میتواند بدون عامل خطر واضح هم رخ دهد. برای همین دانستن نشانههای هشدار و جدی گرفتن آنها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نشانههای هشدار: چه زمانی باید سریع بررسی شوید
بسیاری از علائم در بارداری بیخطرند. برای نشانههای زیر بهتر است بهموقع ارزیابی شوید:
- انقباضات منظم و دردناک یا سفتی شکم که مدام تکرار میشود.
- فشار شدید رو به پایین یا احساس جدید و واضح در کف لگن.
- کمردردی که موجدار میآید و شدت میگیرد.
- خونریزی.
- خروج ناگهانی مایع یا شک به نشت مایع آمنیوتیک.
- تب یا احساس واضح ناخوشی.
اگر شک دارید، بهتر است یک بار بیشتر به بیمارستان مراجعه کنید یا با تیم مراقبت تماس بگیرید. با خونریزی شدید، خروج واضح مایع یا درد بسیار شدید، باید فوراً بررسی شوید.
اگر احتمال زایمان زودرس مطرح باشد، در بیمارستان چه میشود؟
هدف این است که وضعیت سریع روشن شود و در صورت نیاز زمان خریداری شود. مراحل رایج شامل موارد زیر است:
- بررسی دهانهٔ رحم، اغلب همراه با سونوگرافی.
- پایش انقباضات و وضعیت نوزاد بسته به شرایط.
- آزمایشها و نمونهگیریها اگر احتمال عفونت وجود داشته باشد.
- ارزیابی خطر اینکه آیا در چند روز آینده زایمان محتمل است یا نه.
- برنامهریزی اینکه آیا انتقال به مرکز پریناتال مناسب است یا نه.
اگر احتمال زایمان خیلی زود وجود داشته باشد، گاهی هر ساعت اهمیت دارد. آن وقت مسئله بیشتر این است که مهمترین اقدامات پزشکی به ترتیب درست انجام شود.
تشخیص: طول دهانهٔ رحم و تست فیبرونکتین جنینی
دو ابزار رایج، اندازهگیری طول دهانهٔ رحم از راه واژن و تست فیبرونکتین جنینی از ترشحات واژن است. این روشها آینده را با قطعیت پیشبینی نمیکنند، اما میتوانند به برآورد دقیقتر خطر کوتاهمدت و جلوگیری از بستریهای غیرضروری کمک کنند. PubMed
گزینهها برای دهانهٔ رحم کوتاه: پروژسترون، سرکلاژ یا پساری
اگر دهانهٔ رحم بهطور واضح کوتاه باشد، بسته به سابقه و سن بارداری ممکن است گزینههای مختلفی مطرح شود. گزینههای رایج شامل پروژسترون واژینال، سرکلاژ یا پساری دهانهٔ رحم است. اینکه کدام گزینه مناسبتر است باید بهصورت فردی تصمیمگیری شود، چون شرایط شروع و خطرها میتواند بسیار متفاوت باشد. PubMed
تصمیمهای خوب بهندرت از یک اندازهگیری بهتنهایی بهدست میآیند. کمک میکند یافتهها و پرسشها را به ویزیت ببرید و هدف را با تیم مراقبت روشن کنید، مثلاً طولانیتر کردن بارداری یا کاهش خطرهای حاد.
درمان حاد: زمان خریدن و آماده کردن نوزاد
اگر احتمال زایمان بالا باشد، تمرکز اغلب روی خریدن چند روز حیاتی است تا اقداماتی انجام شود که میتواند چشمانداز نوزاد را بهتر کند.
- توکولیز کوتاهمدت میتواند برای انجام گامهای بعدی زمان بخرد.
- کورتیکواستروئیدهای پیش از تولد در صورت انتظار زایمان زودرس به بلوغ ریه کمک میکنند. PubMed
- سولفات منیزیم در بسیاری از راهنماها برای محافظت عصبی پیش از زایمان خیلی زود توصیف شده است. PubMed
- اگر از نظر پزشکی ممکن باشد، انتقال پیش از زایمان به مرکز پریناتال میتواند مراقبت را بهتر کند.
اینکه کدام داروها و آیا اصلاً داروها مناسباند به سن بارداری، عامل محرک و وضعیت کلی بستگی دارد. نکته این است که درمان با شرایط شما سازگار باشد، نه اینکه تا جای ممکن هر کاری انجام شود.
زایمان و مراقبت: بعد از تولد چه چیزهایی مهم است
نوزادان نارس اغلب به حمایت در تنفس، دما و تغذیه نیاز دارند. مراقبتهای نوزادی مدرن تلاش میکند تا حد امکان ملایم باشد، مثلاً با حمایت تنفسی غیرتهاجمی، مدیریت دقیق دما و برنامهٔ تغذیه مرحلهبهمرحله.
تماس پوست با پوست که به مراقبت کانگورویی هم شناخته میشود، میتواند به پایداری و پیوند عاطفی نیز کمک کند. PubMed
پیامدهای بلندمدت و پیگیری
بسیاری از نوزادان بهویژه پس از نارس متوسط یا دیررس، رشد و تکامل خود را جبران میکنند. با این حال پیگیری مهم است، چون تکامل، بینایی، شنوایی و تنفس در نوزادانی که زود به دنیا آمدهاند بیشتر ممکن است نیاز به توجه داشته باشد. پیگیری خوب به معنی ترس همیشگی نیست، بلکه یعنی مشکلات زودتر دیده شوند و هدفمند حمایت شوند.
اگر الآن در دوران بعد از زایمان هستید، مقالههای دوران پس از زایمان و ترشحات پس از زایمان میتواند به شما کمک کند علائم رایج را بهتر درک کنید.
حمایت از خانوادهها
فراتر از مراقبت پزشکی، حمایت از والدین مهم است. بسیاری از بیمارستانها حمایت روانی اجتماعی، مشاوره شیردهی و برنامههای پیگیری ارائه میدهند. سازمانهایی مانند EFCNI هم میتوانند اطلاعات و راههای تماس مفیدی فراهم کنند.
بیشتر بخوانید
جمعبندی
زایمان زودرس یک عنوان کلی برای شرایط بسیار متفاوت است. اگر نشانههای هشدار را بشناسید، زودتر بررسی شوید و وقتی خطر بیشتر است پیگیری نزدیک داشته باشید، همینها میتواند خیلی کمک کند. مامایی و مراقبتهای نوزادی امروز کارهای زیادی میتواند انجام دهد و پیگیری خوب، تکامل را قدم به قدم حمایت میکند.
