Hoeveel eicellen heeft een vrouw? Eicelreserve, ovulatie en leeftijd simpel uitgelegd

Kort antwoord: de eicelreserve is eindig

In de eierstokken zit een voorraad rustende eicellen in follikels. Die voorraad wordt voor de geboorte aangelegd en neemt daarna gestaag af. Tegen het einde van de vruchtbare jaren, rond de menopauze, zijn er nog maar heel weinig van deze rustende follikels over.

Je kunt niet direct tellen hoe groot de reserve bij één persoon is. Daarom gebruiken geneeskunde en onderzoek modellen en testen die een schatting geven. Een goed toegankelijk overzicht met typische ordes van grootte staat in de Merck Manual. Een wetenschappelijke modellering over de levensloop vind je in Wallace and Kelsey (2010).

Het belangrijkste in één oogopslag

• De eicelreserve is eindig en neemt af met de tijd.
• In de meeste cycli komt maar één eicel vrij, terwijl veel follikels eerder alweer worden afgebroken.
• AMH en het antrale follikeltal schatten vooral de hoeveelheid, niet de genetische kwaliteit van een afzonderlijke eicel.
• Leeftijd beïnvloedt de eicelkwaliteit sterk, ongeacht hoe groot de reserve is.
• Als een zwangerschap uitblijft, kan onderzoek helpen: vaak na 12 maanden, eerder als je 36+ bent of als er bekende risicofactoren zijn. Zie NHS en NICE QS73.
• Er zijn veel routes, van het juiste moment in de cyclus tot behandeling, en die moeten passen bij de persoonlijke situatie.

Referentiewaarden: grove ordes van grootte per levensfase

Als je zoekt naar het aantal eicellen, wil je meestal een getal. Maar er is geen enkel getal dat voor iedereen klopt. De volgende bandbreedtes zijn alleen ter oriëntatie en kunnen per persoon sterk verschillen.

• Rond de 20e zwangerschapsweek: vaak worden 6 tot 7 miljoen genoemd.
• Bij de geboorte: meestal 1 tot 2 miljoen.
• Bij de puberteit: grofweg 300.000 tot 500.000.
• Rond 37 jaar: als orde van grootte ongeveer 25.000.
• Rond de menopauze: als orde van grootte ongeveer 1.000. In Wallace and Kelsey (2010) wordt de menopauze gemiddeld beschreven rond 50 tot 51 jaar.
• Op 30 en op 40: in Wallace and Kelsey (2010) heeft 95 procent van de vrouwen rond 12 procent van de maximale reserve over op 30 en rond 3 procent op 40.

Belangrijk: deze cijfers beschrijven de voorraad rustende follikels, niet het aantal ovulaties. Over een leven ovuleren er maar een paar honderd eicellen. Een duidelijk overzicht staat bijvoorbeeld in de Merck Manual.

Wat betekenen deze cijfers precies?

In studies en modellen gaat het meestal over niet-groeiende follikels in de eierstok. Dat is de voorraad rustende eicellen waaruit in elke cyclus een kleine groep begint te rijpen. Deze rustende follikels zijn niet hetzelfde als de eicellen die in die cyclus daadwerkelijk groeien.

Deze cijfers zijn ook geen bloedtestresultaten en geen directe meting bij één persoon. Het zijn schattingen uit histologische studies en modellen die daaruit zijn afgeleid. Ze helpen om ordes van grootte te begrijpen, maar vervangen geen individuele beoordeling.

Worden vrouwen geboren met al hun eicellen?

In principe wel. De voorraad rustende follikels wordt vóór de geboorte aangelegd. Daarna wordt die niet aangevuld, maar neemt af. Dit idee vormt de basis voor veel modellen van de eicelreserve over de levensloop.

Er is onderzoek naar de vraag of er stamcelmechanismen in de eierstok zouden kunnen bestaan. Maar voor praktische vruchtbaarheidsadvisering gaat men er nog steeds van uit dat de voorraad in het dagelijks leven niet opnieuw wordt aangemaakt.

Hoeveel eicellen rijpen per cyclus?

In elke cyclus beginnen meerdere follikels zich in de eierstok te ontwikkelen. Meestal wint uiteindelijk één dominante follikel. De rest gaat in regressie. Dit verklaart waarom de reserve veel sneller afneemt dan het aantal ovulaties.

Eenvoudig gezegd ovuleert maar een heel klein deel van de follikels, terwijl de meeste worden afgebroken via folliculaire atresie. Dit wordt ook beschreven in overzichten over follikelontwikkeling en atresie, bijvoorbeeld in Zhou et al. (2019).

Als je het proces beter wilt begrijpen, lees dan ons artikel over ovulatie.

Hoeveel eicellen komen vrij bij de ovulatie?

In de meeste cycli komt precies één eicel vrij. Soms rijpen twee dominante follikels tegelijk, en dan kunnen twee eicellen ovuleren. Dat is een voorwaarde voor twee-eiige tweelingen.

Hoe kun je de eicelreserve vandaag inschatten?

Artsen kunnen de eicelreserve niet exact tellen, maar vaak wel zinvol inschatten. Twee gevestigde bouwstenen zijn:

• AMH-bloedtest: anti-Müller-hormoon wordt geproduceerd in kleine follikels. De waarde kan aanwijzingen geven over de grootte van de huidige follikelpool.
• Antraal follikeltal, afgekort AFC: met echo worden de kleine zichtbare follikels geteld. Dit is een andere indicator van de reserve.

Beide methoden zijn schattingen en vertellen niet direct of een individuele eicel genetisch gezond is. Ze helpen vooral om de situatie in context te plaatsen en vervolgstappen te plannen. Zie bijvoorbeeld NICE CG156 en NHS-informatie over infertiliteit.

Wanneer is een AMH-test of echo zinvol?

Veel mensen willen testen omdat ze geruststelling zoeken. Dat is begrijpelijk, maar de kernvraag is waar je de informatie voor nodig hebt. Een test kan nuttig zijn als je je tijdlijn wilt plannen of als je specifieke klachten of risico’s hebt.

• Je bent 36 of ouder en probeert zwanger te worden.
• Je cycli worden duidelijk korter of onregelmatig.
• Je hebt een eierstokoperatie gehad, chemotherapie, bestraling, of een bekende aandoening die de eierstokken kan beïnvloeden.
• Je overweegt eicellen in te vriezen en wilt realistisch plannen.

Als een AMH-uitslag je zorgen baart, is de volgende stap zelden alleen een tweede test. Vaak is het nuttiger om het samen met echo, cycluspatroon en je leeftijd te interpreteren.

Wat gebeurt er met de eicelkwaliteit met de leeftijd?

Met toenemende leeftijd neemt het risico toe dat een eicel chromosoomfouten bevat. Dit kan de kans verkleinen dat bevruchting leidt tot een gezond embryo. Daarom is leeftijd één van de sterkste factoren voor de kans op zwangerschap, vooral vanaf halverwege de 30.

Een hoge AMH-waarde betekent niet automatisch dat de eicelkwaliteit jong blijft. Het weerspiegelt vooral de hoeveelheid rekruteerbare follikels. Voor een breder overzicht van leeftijd, reserve en opties, zie vruchtbaarheid en leeftijd.

Eicelreserve en zwangerschap: wat telt echt?

Een kleinere reserve betekent niet automatisch dat je niet zwanger kunt worden. Maar het kan betekenen dat het tijdvenster smaller is en dat er minder pogingen mogelijk zijn. Omgekeerd garandeert een grote reserve geen zwangerschap, omdat factoren zoals eileiders, baarmoeder, ovulatie, spermakwaliteit en het moment in de cyclus ook meespelen.

Als je een duidelijk plan wilt, helpt een simpele volgorde vaak: begrijp eerst je cyclus en het juiste moment, laat daarna gericht onderzoek doen en bespreek pas daarna behandelingsstappen. Dat geeft structuur en voorkomt dat je blijft hangen op één getal.

Kun je de eicelkwaliteit verbeteren?

Je kunt biologische veroudering niet stoppen. Er is ook geen methode waarvan bewezen is dat die de eicelkwaliteit duidelijk verbetert. Wat je wel kunt beïnvloeden zijn factoren die extra druk op de vruchtbaarheid zetten.

• Vermijd of stop met roken, omdat dit de eierstokfunctie negatief kan beïnvloeden. Zie ook roken en vruchtbaarheid.
• Drink alcohol met mate, zeker als je zwanger probeert te worden. Zie ook alcohol.
• Als je langdurige cyclusonregelmatigheid hebt, heel korte cycli of al een tijd zonder succes probeert, laat dan vroeg onderzoek doen.

Wat zijn tekenen van een lage eicelreserve?

In veel gevallen zijn er geen duidelijke symptomen. Sommige mensen merken kortere cycli of veranderd bloedverlies, maar dat is niet specifiek. Vaak wordt een lage reserve pas opgemerkt als zwanger worden langer duurt dan verwacht.

Kun je zwanger worden met een lage reserve?

Ja, dat kan. Uiteindelijk heb je maar één eicel nodig die bevrucht kan worden. Een lagere reserve kan betekenen dat er minder pogingen mogelijk zijn en dat tijd een grotere rol speelt.

Als je ondersteuning wilt, kunnen afhankelijk van de situatie cyclusoptimalisatie, IUI, IVF of ICSI opties zijn om in een consult te bespreken.

Wat gebeurt er met de eicellen die niet ovuleren?

De meeste follikels halen de ovulatie niet. Ze worden afgebroken en door het lichaam geresorbeerd. Er bouwt niets op. Dit verklaart ook waarom de reserve met de tijd afneemt, zelfs als er minder ovulaties zijn. Het verlies gebeurt vooral omdat veel follikels onderweg terugvallen.

Mythes en feiten

• Mythe: er gaat elke maand maar één eicel verloren. Feit: meestal ovuleert één eicel, maar in dezelfde periode worden veel follikels afgebroken.
• Mythe: een goede AMH-waarde betekent automatisch goede eicelkwaliteit. Feit: AMH weerspiegelt vooral de reserve, niet de genetische kwaliteit van individuele eicellen.
• Mythe: zonder ovulatie stopt de reserve met afnemen. Feit: leeftijdsgebonden follikelverlies gaat door, ook zonder ovulatie.
• Mythe: een lage reserve betekent dat zwangerschap onmogelijk is. Feit: zwangerschap kan nog steeds mogelijk zijn bij een lage reserve. In die situatie is een snelle en gestructureerde beoordeling vaak extra nuttig.

Conclusie

De eicelreserve is eindig en neemt af met de tijd, terwijl in de meeste cycli maar één eicel ovuleert. Als je duidelijkheid zoekt, zijn AMH en het antrale follikeltal nuttige schattingen die je samen met leeftijd en je persoonlijke situatie moet interpreteren.