มีเลือดออกระหว่างตั้งครรภ์: อาจหมายถึงอะไร และเมื่อไรควรไปพบแพทย์ทันที

เรื่องสำคัญที่สุดก่อน

• ถ้าตั้งครรภ์แล้ว จะไม่มีประจำเดือนปกติ
• เลือดออกกะปริบกะปรอยเล็กน้อยในช่วงต้นอาจไม่อันตราย แต่ไม่ควรปล่อยผ่าน
• เลือดออกมากขึ้น ปวดข้างเดียว เวียนหัว เป็นลม หรือปวดไหล่ เป็นสัญญาณเตือน
• มักต้องดูอาการร่วมกับอัลตราซาวด์และการติดตาม hCG จึงจะประเมินได้ถูกต้อง
• เลือดออกในไตรมาสที่สองหรือสามควรให้แพทย์ประเมินโดยเร็วเสมอ

ทำไมจึงไม่มีประจำเดือนในระหว่างตั้งครรภ์

ประจำเดือนเกิดขึ้นเมื่อไม่ได้ตั้งครรภ์และเยื่อบุโพรงมดลูกหลุดลอกออกมา เมื่อมีการตั้งครรภ์อยู่ กลไกนี้จะไม่เกิดขึ้น ดังนั้นเลือดออกระหว่างตั้งครรภ์จึงไม่ใช่ประจำเดือนจริง แม้จะมาใกล้ช่วงที่ปกติคาดว่าจะมีประจำเดือนก็ตาม

หลายคนยังพูดว่าประจำเดือนมาในช่วงตั้งครรภ์ เพราะเลือดออกมาพอดีกับช่วงรอบเดือนตามปกติ แต่ในทางการแพทย์ไม่ถูกต้อง สิ่งที่สำคัญกว่าคือเป็นเพียงเลือดออกกะปริบกะปรอย เลือดออกจากการสัมผัส การตั้งครรภ์ระยะแรกที่ไม่คืบหน้าตามปกติ หรือเป็นสัญญาณอันตรายเฉียบพลัน

เมื่อไรเลือดออกดูไม่ค่อยน่ากังวล และเมื่อไรไม่ใช่

เลือดออกเล็กน้อย ระยะสั้น และไม่มีอาการปวดรุนแรงอาจเกิดขึ้นได้ในช่วงแรกๆ ของการตั้งครรภ์ เช่น รอบ การฝังตัว หลังมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด หรือหลังการตรวจร่างกาย นี่ไม่ได้แปลว่ามีอะไรอันตรายทันที

แต่สถานการณ์จะเปลี่ยนไปถ้าเลือดออกมากขึ้น เป็นสีแดงสด มีอาการปวดท้องน้อยชัดเจน หรือรู้สึกไม่สบายมากขึ้น ในกรณีนี้ไม่ควรรอ เพราะเลือดออกกับอาการปวดในช่วงต้นของการตั้งครรภ์อาจเป็น การตั้งครรภ์นอกมดลูก หรือ การแท้ง ได้

เช็กเบื้องต้นที่บ้าน

• ออกน้อยมาก สีชมพูหรือสีน้ำตาล และหายไปภายในไม่กี่ชั่วโมง: มักดูไม่น่ากังวล แต่ควรเฝ้าดูต่อ
• สีแดงสด ออกซ้ำ หรือเพิ่มขึ้น: ควรให้แพทย์ประเมินโดยเร็ว
• ปวดบิดหรือปวดข้างเดียว: อย่าดูแค่เลือด แต่ต้องดูภาพรวมทั้งหมด
• เวียนหัว เหมือนจะเป็นลม เหงื่อเย็น ปวดไหล่ หรืออ่อนแรงมาก: ภาวะฉุกเฉิน
• เลือดออกในไตรมาสที่สองหรือสาม: ต้องประเมินทางการแพทย์เสมอ

สาเหตุที่พบบ่อยในช่วงตั้งครรภ์ระยะแรก

เลือดออกกะปริบกะปรอยรอบการฝังตัว

เลือดออกเล็กน้อยและสั้นมากอาจเกิดขึ้นรอบช่วงการฝังตัว โดยทั่วไปจะไม่เหมือนประจำเดือน แต่จะเป็นเลือดออกกะปริบกะปรอยเล็กน้อย ถ้าเลือดออกชัดเจนขึ้นหรือเป็นอยู่หลายวัน คำอธิบายนี้จะยิ่งไม่ค่อยตรง

ปากมดลูกไวต่อการสัมผัส

ปากมดลูกมีเลือดมาเลี้ยงมากขึ้นในระหว่างตั้งครรภ์ หลังมีเพศสัมพันธ์ หลังการตรวจภายใน หรือบางครั้งก็ไม่มีตัวกระตุ้นชัดเจน อาจมีเลือดออกจากการสัมผัสเล็กน้อย ซึ่งมักเป็นสีแดงอ่อน ออกสั้น และหายเองได้

การติดเชื้อหรือการเปลี่ยนแปลงที่ปากมดลูก

การติดเชื้อ การบาดเจ็บเล็กๆ โพลิป หรือการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อที่ไม่ร้ายแรงก็ทำให้มีเลือดออกกะปริบกะปรอยได้เช่นกัน แม้จะน่ารำคาญ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะสูญเสียการตั้งครรภ์เสมอไป

ก้อนเลือดใต้เยื่อหุ้มรก

บางครั้งอัลตราซาวด์อาจเห็นก้อนเลือดอยู่ข้างถุงการตั้งครรภ์ สิ่งนี้อาจอธิบายเลือดออกได้ และต้องติดตามตามผลตรวจ การดูแค่ปริมาณเลือดอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้ว่าพบความสำคัญแค่ไหน

การตั้งครรภ์ระยะแรกที่ไม่คืบหน้าตามปกติ

ถ้าเลือดออกและปวดมาพร้อมกัน หรือภาพอัลตราซาวด์ไม่เข้ากับการตั้งครรภ์ปกติ ต้องคิดถึงการตั้งครรภ์ระยะแรกที่ไม่คืบหน้าตามปกติด้วย ซึ่งรวมถึง การตั้งครรภ์ทางชีวเคมี ที่ผลทดสอบเป็นบวก แต่การตั้งครรภ์หยุดลงตั้งแต่เนิ่นๆ

สัญญาณอันตรายที่ไม่ควรรอ

บางรูปแบบของอาการบอกว่าไม่ใช่แค่เลือดออกกะปริบกะปรอยธรรมดา สิ่งสำคัญคืออาการร่วมกับการตั้งครรภ์ที่ทราบหรืออาจเป็นไปได้

• ปวดท้องน้อยรุนแรงมากหรือปวดข้างเดียว
• เวียนหัว เหมือนจะเป็นลม เป็นลม หรือหายใจลำบาก
• ปวดไหล่ร่วมกับปวดท้องหรืออ่อนแรง
• เลือดออกมากหรือเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• มีไข้หรือรู้สึกไม่สบายชัดเจน

อาการเหล่านี้อาจสอดคล้องกับการตั้งครรภ์นอกมดลูกที่แตกแล้ว หรือเลือดออกภายในที่รุนแรงกว่า การตั้งครรภ์นอกมดลูกแบบท่อนำไข่เป็นรูปแบบที่พบบ่อยที่สุดและอาจอันตรายหากไม่ได้รับการรักษา บททบทวนล่าสุดเกี่ยวกับการวินิจฉัยและการรักษา

สิ่งที่เปลี่ยนไปตามสัปดาห์ของการตั้งครรภ์

ช่วงสัปดาห์แรกๆ

ในช่วงต้นของการตั้งครรภ์ เลือดออกเล็กน้อยพบได้ค่อนข้างบ่อย ปัญหาไม่ใช่ว่าเลือดออกทุกครั้งจะอันตราย ปัญหาคือถ้าไม่ตรวจ มักแยกไม่ออกว่าเป็นเลือดออกกะปริบกะปรอยธรรมดา การตั้งครรภ์ที่ไม่คืบหน้าตามปกติ หรือการตั้งครรภ์นอกมดลูก

ไตรมาสที่สอง

ช่วงนี้เลือดออกเกิดน้อยลง จึงต้องให้ความสำคัญมากขึ้น ต้องตรวจปากมดลูก ตำแหน่งของรก และภาพรวมของการตั้งครรภ์ทั้งหมด

ไตรมาสที่สาม

เลือดออกช่วงปลายต้องได้รับการประเมินอย่างรวดเร็วเสมอ สาเหตุอย่างรกเกาะต่ำหรือรกลอกตัวไม่สามารถแยกได้อย่างปลอดภัยที่บ้าน เมื่อมีอาการปวด ท้องแข็ง หรือมีปัญหาเรื่องการไหลเวียนโลหิต โรงพยาบาลคือสถานที่ที่ถูกต้อง

การวินิจฉัย: ทำไมการพบแพทย์ครั้งเดียวอาจไม่พอเสมอ

หลังมีเลือดออก หลายคนอยากได้คำตอบทันที แต่ในช่วงต้นมากๆ ของการตั้งครรภ์ อาจยังทำไม่ได้ การทดสอบที่เป็นบวกบอกแค่ว่ามีฮอร์โมนการตั้งครรภ์อยู่ ยังไม่สามารถบอกได้แน่ชัดว่าการตั้งครรภ์อยู่ตรงไหนหรือพัฒนาได้ตามปกติหรือไม่

โดยทั่วไปมีสามอย่างที่สำคัญในการประเมิน:

• อาการของคุณและสภาพการไหลเวียนโลหิต
• อัลตราซาวด์ทางช่องคลอด
• hCG ที่ติดตามตามเวลา ไม่ใช่แค่ค่าครั้งเดียว

โดยเฉพาะเมื่อมีเลือดออกและภาพอัลตราซาวด์ยังไม่ชัด มักต้องตรวจซ้ำอีกครั้งหลัง 48 ชั่วโมง บททบทวนล่าสุดเกี่ยวกับพลวัตของ hCG ระยะแรกแสดงให้เห็นว่าการแปลผลที่ปลอดภัยมักต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงและการรวมข้อมูล ไม่ใช่ผลแลบเพียงค่าเดียว บททบทวนเรื่องพลวัตของ beta-hCG ในการตั้งครรภ์ระยะแรก

สิ่งที่ตรวจจริงในทางปฏิบัติ

• เลือดออกมากแค่ไหนและเริ่มมานานเท่าไรแล้ว
• อาการปวดเป็นข้างเดียว เป็นแบบเกร็ง หรือปวดรุนแรงเฉียบพลันหรือไม่
• เห็นการตั้งครรภ์ในมดลูกหรือไม่จากอัลตราซาวด์
• มีน้ำอิสระ ก้อนเลือด หรือจุดผิดปกติบริเวณอวัยวะข้างมดลูกหรือไม่
• ค่า hCG เปลี่ยนไปอย่างไรตามเวลา
• ต้องตรวจเพิ่มเติมเรื่องการติดเชื้อ กรุ๊ปเลือด หรือ Rh factor หรือไม่

หากยังไม่แน่ชัดว่าการตั้งครรภ์อยู่ตรงไหน แพทย์มักพูดถึงการตั้งครรภ์ที่ยังไม่ทราบตำแหน่งที่แน่ชัด นี่ไม่ใช่การวินิจฉัยสุดท้าย แต่เป็นคำอธิบายชั่วคราวจนกว่าภาพจะชัดขึ้น

สิ่งที่คุณทำได้จนกว่าจะถึงการตรวจ

ใช้ผ้าอนามัยแทนผ้าซับเลือดแบบสอดหรือถ้วยประจำเดือน เพื่อให้ประเมินปริมาณและสีได้ง่ายขึ้น จดไว้ว่าเลือดออกเริ่มเมื่อไร มากขึ้นหรือไม่ และมีอาการอะไรตามมาบ้าง

ช่วงนี้ควรหลีกเลี่ยงการออกแรงที่ไม่จำเป็น และควรเลื่อนการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดออกไปก่อนจนกว่าจะรู้ว่าต้นเหตุของเลือดออกคืออะไร สิ่งสำคัญกว่าการพักผ่อนอย่างสมบูรณ์คือการรู้ทันสัญญาณอันตราย

ความเชื่อผิดๆ และข้อเท็จจริง

• ความเชื่อผิด: ถ้าช่วงเวลาตรงกับประจำเดือน แปลว่าคงเป็นประจำเดือนแน่ๆ ข้อเท็จจริง: ระหว่างตั้งครรภ์ไม่มีประจำเดือนจริง แต่เลือดออกอาจเกิดขึ้นใกล้ช่วงเวลาที่คาดว่าจะมีรอบเดือน
• ความเชื่อผิด: มีเลือดนิดหน่อยแปลว่าไม่เป็นไร ข้อเท็จจริง: การตั้งครรภ์นอกมดลูกก็อาจเริ่มด้วยเลือดออกน้อยได้
• ความเชื่อผิด: ถ้าอัลตราซาวด์ครั้งแรกไม่เห็นอะไร แปลว่าทุกอย่างปกติหรือจบไปแล้ว ข้อเท็จจริง: ในช่วงสัปดาห์แรกๆ มักต้องติดตามซ้ำถึงจะได้คำตอบ
• ความเชื่อผิด: มีแต่ปวดรุนแรงเท่านั้นที่อันตราย ข้อเท็จจริง: เลือดออกเล็กน้อยร่วมกับเวียนหัวหรือปวดไหล่ก็ต้องให้ความสำคัญ
• ความเชื่อผิด: เลือดออกแปลว่าต้องแท้งเสมอ ข้อเท็จจริง: เลือดออกมีได้หลายสาเหตุ จึงต้องมีการประเมินทางการแพทย์

ภาระทางใจเป็นเรื่องจริง

เลือดออกในระหว่างตั้งครรภ์มักทำให้กังวลทันที แม้ภายหลังจะพบว่าทุกอย่างปกติก็ตาม เรื่องนี้เข้าใจได้ดี ช่วงเวลาจนถึงการตรวจครั้งต่อไปอาจยากมาก โดยเฉพาะถ้าการตั้งครรภ์เป็นสิ่งที่รอมานาน

แผนที่ชัดเจนช่วยได้มาก เช่น ควรตรวจครั้งต่อไปเมื่อไร อาการแบบไหนถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉิน และสามารถติดต่อใครได้เมื่ออยู่นอกเวลาทำการ ความไม่แน่นอนอาจไม่หายไปทั้งหมด แต่สถานการณ์มักรับมือได้ง่ายขึ้น

สรุป

เลือดออกในระหว่างตั้งครรภ์ไม่ได้หมายความว่าเลวร้ายที่สุดเสมอไป แต่ก็ไม่ใช่ประจำเดือนธรรมดาอย่างแน่นอน สิ่งสำคัญคือปริมาณเลือด ความเจ็บปวด สภาพการไหลเวียนโลหิต และอายุครรภ์ หากไม่แน่ใจ การประเมินเร็วเป็นเรื่องที่เหมาะสม ถ้าเลือดออกมาก ปวดข้างเดียว เวียนหัว หรือเป็นลม ไม่ควรรอ แต่ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที