Sinh non nghĩa là gì?
Sinh non được hiểu là sinh trước khi thai kỳ hoàn thành 37 tuần. Việc đây là vấn đề y khoa nhỏ hay lớn phụ thuộc chủ yếu vào việc em bé sinh sớm đến mức nào và có kèm theo những vấn đề khác hay không. WHO
Bài viết này không thay thế tư vấn y tế. Nếu có triệu chứng phù hợp với nguy cơ sinh non, an toàn hơn nếu đi khám ngay.
Có những loại nào?
Trong thực hành, sinh non thường được phân loại theo tuần thai. Điều này giúp nhìn nhận rủi ro thực tế hơn và lên kế hoạch mức độ chăm sóc phù hợp.
Sinh cực non (trước 28 tuần)
- Nguy cơ rất cao về vấn đề hô hấp và sự chưa trưởng thành của các cơ quan khác.
- Thường cần chăm sóc tại đơn vị sơ sinh chuyên sâu.
- Theo dõi sau đó đặc biệt quan trọng.
Sinh rất non (28 đến 31 tuần)
- Thường cần hỗ trợ hô hấp và theo dõi sát.
- Tiên lượng phụ thuộc nhiều vào tuần thai và các yếu tố đi kèm.
Sinh non vừa và muộn (32 đến 36 tuần)
- Thời gian theo dõi có thể ngắn hơn, nhưng nguy cơ khó thích nghi sau sinh vẫn cao hơn.
- Ví dụ các vấn đề về giữ ấm, đường huyết hoặc vàng da có thể gặp nhiều hơn.
Vì sao sinh non xảy ra?
Hiếm khi chỉ có một nguyên nhân duy nhất. Sinh non thường bắt đầu tự nhiên, ví dụ do cơn gò sớm hoặc vỡ ối sớm. Đôi khi cũng phải chấm dứt thai kỳ sớm vì lý do y khoa, hoặc sinh bằng mổ lấy thai nếu không làm vậy thì người mang thai hoặc em bé sẽ có nguy cơ.
Tại bệnh viện, mục tiêu thường giống nhau: đánh giá nguy cơ đúng, phòng ngừa biến chứng và nếu có thể thì kéo dài thêm thời gian để các biện pháp bảo vệ quan trọng kịp phát huy tác dụng.
Yếu tố nguy cơ: điều gì có thể làm tăng nguy cơ
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ, một số có thể thay đổi. Các yếu tố nguy cơ điển hình gồm:
- Tiền sử sinh non hoặc mất thai muộn.
- Đa thai. Đọc thêm tại Song thai, tam thai và đa thai.
- Cổ tử cung rất ngắn. Đọc thêm tại Cổ tử cung.
- Nhiễm trùng, ví dụ nhiễm trùng đường tiểu hoặc viêm nhiễm đường sinh dục.
- Chảy máu và vấn đề về nhau thai.
- Các bệnh lý thai kỳ như tiền sản giật hoặc đái tháo đường.
- Hút thuốc và các phơi nhiễm có thể tránh được.
Sinh non cũng có thể xảy ra mà không có yếu tố nguy cơ rõ ràng. Vì vậy, việc biết và coi trọng các dấu hiệu cảnh báo càng quan trọng hơn.
Dấu hiệu cảnh báo: khi nào nên đi kiểm tra ngay
Nhiều triệu chứng trong thai kỳ là lành tính. Với các dấu hiệu sau, nên được đánh giá kịp thời:
- Cơn gò đều và đau hoặc bụng căng cứng lặp lại.
- Cảm giác nặng, tì xuống mạnh hoặc cảm giác mới rõ rệt ở vùng sàn chậu.
- Đau lưng dưới theo từng cơn và tăng dần.
- Chảy máu.
- Ra dịch ồ ạt hoặc nghi ngờ rỉ nước ối.
- Sốt hoặc cảm giác rõ rệt là đang không khỏe.
Nếu không chắc, tốt hơn là đến bệnh viện hoặc liên hệ đội ngũ theo dõi sớm. Với chảy máu nhiều, ra dịch rõ ràng hoặc đau rất dữ dội, cần được đánh giá ngay lập tức.
Ở bệnh viện sẽ làm gì khi nghi ngờ chuyển dạ sinh non?
Mục tiêu là làm rõ tình huống nhanh chóng và nếu cần thì kéo dài thêm thời gian. Các bước thường gồm:
- Khám cổ tử cung, thường kèm siêu âm.
- Theo dõi cơn gò và theo dõi em bé tùy tình huống.
- Xét nghiệm và lấy mẫu nếu có khả năng nhiễm trùng.
- Đánh giá nguy cơ sinh trong vài ngày tới.
- Lên kế hoạch liệu có nên chuyển đến trung tâm chu sinh.
Nếu có nguy cơ sinh rất sớm, đôi khi mỗi giờ đều quan trọng. Khi đó, thường là hoàn thành các bước y khoa quan trọng nhất theo đúng thứ tự.
Chẩn đoán: chiều dài cổ tử cung và xét nghiệm fibronectin thai nhi
Hai công cụ thường dùng là đo chiều dài cổ tử cung qua ngả âm đạo và xét nghiệm fibronectin thai nhi từ dịch âm đạo. Chúng không thể dự đoán tương lai chắc chắn, nhưng có thể giúp ước tính nguy cơ ngắn hạn chính xác hơn và tránh nhập viện không cần thiết. PubMed
Lựa chọn khi cổ tử cung ngắn: progesterone, khâu cổ tử cung hoặc vòng nâng
Nếu cổ tử cung ngắn rõ rệt, có thể cân nhắc các lựa chọn khác nhau tùy tiền sử và tuổi thai. Các lựa chọn thường được bàn tới là progesterone đặt âm đạo, khâu cổ tử cung hoặc vòng nâng cổ tử cung. Phương án phù hợp nhất nên được quyết định cá nhân hóa vì tình huống ban đầu và nguy cơ có thể rất khác nhau. PubMed
Quyết định tốt hiếm khi dựa vào một phép đo duy nhất. Việc mang theo kết quả và câu hỏi đến buổi khám và làm rõ mục tiêu với đội ngũ theo dõi sẽ hữu ích, ví dụ kéo dài thai kỳ hay giảm nguy cơ cấp tính.
Điều trị cấp: mua thời gian và chuẩn bị cho em bé
Nếu sinh là khả năng cao, trọng tâm thường là giành thêm vài ngày then chốt để kịp thực hiện các biện pháp có thể cải thiện tiên lượng cho em bé.
- Giảm co ngắn hạn có thể giúp giành thời gian cho các bước tiếp theo.
- Corticosteroid trước sinh hỗ trợ trưởng thành phổi khi dự kiến sinh sớm. PubMed
- Magnesium sulfate được mô tả trong nhiều hướng dẫn như một biện pháp bảo vệ thần kinh trước sinh rất sớm. PubMed
- Nếu có thể về mặt y khoa, chuyển viện trước sinh đến trung tâm chu sinh có thể cải thiện chăm sóc.
Việc có dùng thuốc hay dùng thuốc nào phụ thuộc vào tuổi thai, nguyên nhân và bức tranh tổng thể. Điểm then chốt là điều trị phù hợp tình huống, không phải làm càng nhiều càng tốt.
Sinh và chăm sóc: điều gì quan trọng sau khi em bé chào đời
Trẻ sinh non thường cần hỗ trợ về hô hấp, nhiệt độ và ăn uống. Chăm sóc sơ sinh hiện đại hướng đến sự nhẹ nhàng nhất có thể, ví dụ hỗ trợ thở không xâm lấn, quản lý giữ ấm cẩn thận và kế hoạch dinh dưỡng theo từng bước.
Da kề da, còn gọi là chăm sóc kangaroo, cũng có thể hỗ trợ ổn định và gắn kết. PubMed
Kết quả lâu dài và theo dõi
Nhiều trẻ có thể bắt kịp, đặc biệt sau sinh non vừa hoặc muộn. Tuy vậy, theo dõi vẫn quan trọng vì phát triển, thị lực, thính lực và hô hấp ở trẻ sinh sớm có thể cần được chú ý nhiều hơn. Theo dõi tốt không phải là lo sợ liên tục, mà là phát hiện sớm và hỗ trợ đúng mục tiêu.
Nếu bạn đang ở giai đoạn sau sinh, các bài Giai đoạn hậu sản và Sản dịch có thể giúp bạn đặt các triệu chứng thường gặp vào đúng bối cảnh.
Hỗ trợ cho gia đình
Ngoài chăm sóc y tế, hỗ trợ cho cha mẹ cũng quan trọng. Nhiều bệnh viện có hỗ trợ tâm lý xã hội, tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ và các chương trình theo dõi. Các tổ chức như EFCNI cũng có thể cung cấp thông tin và liên hệ hữu ích.
Đọc thêm
Kết luận
Sinh non là một khái niệm bao trùm cho những tình huống rất khác nhau. Biết các dấu hiệu cảnh báo, đi kiểm tra sớm và theo dõi sát khi nguy cơ cao hơn đã giúp rất nhiều. Sản khoa và chăm sóc sơ sinh hiện đại có thể làm được nhiều điều ngày nay, và theo dõi tốt hỗ trợ sự phát triển từng bước.
