Vajinismus: nedenleri, belirtileri ve gerçekten ne yardımcı olabilir

Vajinismus nedir ve vücutta ne olur

Vajinismusta vajina girişinin çevresindeki ya da pelvik tabandaki kaslar, penetrasyon beklendiği ya da denendiği anda refleks olarak kasılır. Bu bilinçli bir karar değildir ve yeterince istememek anlamına gelmez. Birçok kişi bunu daha çok bir blokaj hissi, yanma, batma ya da sanki bir duvara çarpıyormuş gibi hissetmek olarak tarif eder.

Burada önemli bir ayrım vardır: Vajinismus, isteksizlik ile aynı şey değildir. Pek çok kişi cinsel istek duyar, yakınlık ister ve yine de tam o anda gerilir ya da ağrının altında kalır. Beden burada açıklıkla değil, korunma refleksiyle tepki verir.

Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi de vajinismusu, seksi, tampon kullanımını veya jinekolojik muayeneleri ağrılı ya da imkansız hale getirebilen istemsiz vajinal kasılma olarak tanımlar. NHS: Vaginismus

Günlük hayatta sık görülen belirtiler

Vajinismus sadece cinsel ilişki sırasında ortaya çıkmaz. Bazı kişiler bunu ilk kez tampon yerleştirirken, adet kabı kullanırken, parmakla temas denendiğinde ya da jinekolojik muayenede fark eder. Bazıları ise yıllarca sorun yaşamadan sonra, örneğin ağrı, stres, doğum veya hormonal değişikliklerden sonra bu durumu yaşamaya başlar.

• Penetrasyon denendiğinde ağrı, yanma, batma veya güçlü basınç hissi
• İçeride bir engel varmış gibi hissetmek
• İstemsiz kasılma, geri çekilme ya da itme
• Yakınlık istenmesine rağmen penetrasyondan korkmak
• Ağrı beklentisi nedeniyle muayeneden, tampondan veya seksten kaçınmak

Birçok kişi buna ek olarak utanç, hayal kırıklığı ya da kendi bedeninin kendisine karşı çalıştığı hissini yaşar. Bu sık görülür ama kişisel bir başarısızlık anlamına gelmez. Sorunu, kaslar, sinir sistemi ve geçmiş deneyimler arasındaki etkileşim olarak görmek çoğu zaman daha faydalıdır.

Vajinismusa ne yol açabilir ya da onu ne güçlendirebilir

Nadiren tek bir neden vardır. Çoğu durumda fiziksel ağrı sinyalleri, ağrının yeniden olacağı korkusu, pelvik taban gerginliği ve kaçınma birlikte rol oynar. Beden, penetrasyonun rahatsız edici ya da tehdit edici olduğunu tekrar tekrar öğrenirse, koruma refleksi daha da otomatik hale gelebilir.

Fiziksel tetikleyiciler arasında iltihap, tahriş, skar dokusu, kuruluk, doğum ya da ameliyat sonrası ağrı ve genital bölgede başka ağrı durumları olabilir. Performans baskısı, utanç, olumsuz cinsel deneyimler, stres ya da zorlayıcı ilişki dinamikleri gibi psikolojik ve sosyal etkenler de gerginliği artırabilir.

Daha eski bir Cochrane değerlendirmesi, tek tek müdahaleler için uzun süre yalnızca sınırlı ve tutarsız veri bulunduğunu, bu nedenle sonuçların dikkatli yorumlanması gerektiğini göstermişti. Cochrane: Interventions for vaginismus

Daha yeni bir sistematik derleme ve meta-analiz ise fiziksel ve psikoseksüel yaklaşımları birleştiren tedavilerin, tek başına uygulanan yöntemlerden daha iyi sonuç verebildiğini düşündürüyor. Yine de çalışmalar tanı ve başarı ölçütleri açısından belirgin biçimde farklı olduğu için bu sonuçlar da ölçülü okunmalıdır. PubMed: Systematic review and meta-analysis of current treatment approaches

Her zaman yalnızca vajinismus olmayabilir

Penetrasyon sırasında her ağrı otomatik olarak vajinismus demek değildir. Şikayetler daha çok dış bölgede hissediliyorsa, hafif temasta bile başlıyorsa ya da kaşıntı, akıntı, kanama veya cilt değişiklikleriyle birlikteyse başka nedenler de hedefli şekilde değerlendirilmelidir. Örneğin enfeksiyonlar, cilt hastalıkları, kuruluk ya da sekste ağrıya yol açan başka durumlar.

NHS, ayırıcı nedenler arasında mantar enfeksiyonu, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, endometriozis, pelvik inflamatuar durumlar ve menopoz çevresindeki yakınmaları sayar. NHS: Vaginismus. Kuruluk ya da hormonal değişikliklerin rolü olabileceğini düşünüyorsanız menopoz ek bağlam sağlayabilir. Ağrı daha çok penetrasyondan sonra ya da sonrasında belirginsa seksten sonra ağrı da uygun bir tamamlayıcı olabilir.

İyi bir değerlendirme nasıl ilerler

İyi bir değerlendirme baskıyla değil, konuşmayla başlar. Tam olarak nerede ağrı olduğu, gerginliğin ne zaman başladığı, daha önce ağrısız dönemler yaşanıp yaşanmadığı, hangi durumların özellikle zor olduğu ve hangi fiziksel ya da duygusal tetikleyicilerin rol oynayabileceği önemlidir.

Başka nedenleri dışlamak için muayene yararlı olabilir. Ama bu yalnızca güvenli hissettiren bir hızda yapılmalıdır. Birçok kişi, istedikleri an durabileceklerini, daha küçük aletlerin kullanılabileceğini ya da ilk randevuda sadece konuşulabileceğini önceden bilince daha çok rahatlar.

Cinsellik dışında da pelvik tabanda belirgin gerginlik olduğunu biliyorsanız, pelvik taban kas gerginliği tarafını daha iyi anlamak için iyi bir başlangıç olabilir.

Tedavide gerçekten ne yardımcı olur

Tedavi çoğu zaman çok bileşenli olur. Yani beden farkındalığı, kas gerginliği, güven duygusu, korkunun azaltılması ve kademeli alışma aynı anda ele alınır. Her şey herkese uymaz, ama en iyi sonuçlar çoğu zaman fiziksel ve psikolojik etkenler birlikte ele alındığında görülür.

Bilgilendirme ve rahatlama

Tepkinin gerçek olduğunu ve hayal edilmediğini anlamak bile baskıyı azaltabilir. Birçok kişi vajinismusun kişisel başarısızlık değil, koruyucu bir beden tepkisi olarak açıklandığını duyunca ilk kez rahatlama hisseder.

Pelvik taban fizyoterapisi

Pelvik sağlık alanında deneyimli fizyoterapi, vajinismusta genellikle önce güçlendirmeye değil; fark etmeye, gevşemeye, nefese ve yumuşak kontrole odaklanır. Amaç, pelvik tabanın otomatik olarak alarm durumuna geçmemesidir.

Vajinal eğiticilerle kademeli alışma

Vajinal eğiticiler ya da dilatatörler, bedenin dokunmayı ve penetrasyonu küçük ve kontrol edilebilir adımlarla yeniden öğrenmesine yardımcı olabilir. Burada önemli olan zorlamak değil, güven hissidir. Egzersizler bir sınav gibi değil, bedenin tekrar tekrar "temas tehlikeli olmak zorunda değil" deneyimi yaşaması gibi olmalıdır.

Psikoseksüel destek veya psikoterapi

Korku, utanç, performans baskısı veya zorlayıcı deneyimler büyük rol oynuyorsa psikoterapötik destek merkezi önem taşıyabilir. Burada çoğu zaman güven hissi, beden sinyalleri, iletişim ve otomatik alarm zincirlerini çözmek üzerinde çalışılır.

Ağrının kaynağını tedavi etmek

Eğer eş zamanlı kuruluk, iltihap, skar dokusu, hormonal yakınmalar veya başka ağrı kaynakları varsa bunlar da tedaviye dahil edilmelidir. Gerçek ağrı kaynağı sürerken sadece kasılmaya karşı çalışmak çoğu zaman sınırlı ilerleme sağlar.

Ek baskı yaratmadan kendi başınıza neler yapabilirsiniz

Kendi kendine yardım, bedeni test etmek yerine yatıştırdığında anlamlı olur. Tekrar edilebilir küçük adımlar, yüksek baskı altında yapılan seyrek egzersizlerden çoğu zaman daha faydalıdır. İyi sorular şunlardır: Bir sonraki adım yapılabilir geliyor mu? İstediğim an durabilir miyim? Şu anda güven mi öğreniyorum, yoksa sadece dayanıyor muyum?

• Nefesi bilinçli olarak yavaşlatmak ve pelvik tabandaki gerginliği fark etmek
• Egzersizlere sadece sakin bir anda başlamak, stresin ya da tartışmanın ortasında değil
• Ağrıyı zorlamamak ve ilerlemeyi hızla ölçmemek
• Bir süre penetrasyonu merkezden çıkarmak
• Partnerle sınırlar, tempo ve beklentiler hakkında açık konuşmak

Belirtiler doğumdan sonra başladıysa ya da o dönemde arttıysa doğumdan sonra seks ek bağlam sağlayabilir.

İlişki, cinsellik ve çocuk isteği bağlamında vajinismus

Vajinismus çoğu zaman sadece bedeni değil, ilişkideki konuşmaları, yakınlığı ve beklentileri de etkiler. Birçok çift, dikkatli davranma, belirsizlik, hayal kırıklığı ve hiçbir şeyin doğru gitmediği hissinden oluşan bir döngüye girer. Bu yüzden penetrasyonu yakınlığın kanıtı gibi görmemek ve baskıyı bilinçli şekilde merkezden uzaklaştırmak yardımcı olur.

Çocuk isteği olduğunda zaman baskısı belirtileri artırabilir. Vajinismus doğrudan kısırlık yapmaz ama cinsel ilişkiyi, muayeneleri veya doğurganlık değerlendirmesinin bazı adımlarını zorlaştırabilir. Bu durumda erken ve sakin destek, mümkün olduğunca uzun süre dayanıp zorlamaktan daha yararlı olur.

Bir randevuya neleri hazırlayabilirsiniz

Birçok kişi doktor görüşmesinde hazırlıksız yakalanmış hisseder. Önceden tam olarak neyin zor olduğunu, ağrının nasıl hissedildiğini, şikayetlerin ne zamandır sürdüğünü ve kesinlikle ne istemediğinizi kısaca yazmak işe yarayabilir.

Net cümleler yardımcı olabilir: Yavaş bir tempoya ihtiyacım var. Lütfen her adımı önce açıklayın. Bugün sadece konuşmak istiyorum ve henüz muayene olmak istemiyorum. Bu tür ifadeler değerlendirmeyi çoğu zaman çok daha güvenli hale getirir.

Durumu ağırlaştıran yaygın mitler

Vajinismus hâlâ çok sayıda eksik bilgiyle çevrilidir. Bazı yaygın yanlış inanışlar durumu gereksiz yere zorlaştırır.

• Mit: Yeterince gevşersen hemen olur. Gerçek: Gevşeme önemlidir, ama öğrenilmiş bir koruma refleksi genellikle bir anda kaybolmaz.
• Mit: Sorun tamamen psikolojiktir. Gerçek: Tepki fiziksel olarak gerçektir, psikolojik etkenler rol oynasa bile.
• Mit: Uyarılma varsa vajinismus olamaz. Gerçek: İstek ve koruyucu beden tepkisi aynı anda var olabilir.
• Mit: Sadece kendini zorlamak gerekir. Gerçek: Birçok kişide bu, korku ve kas gerginliğini daha da artırır.
• Mit: Vajinismus sadece çok genç ya da deneyimsiz kişileri etkiler. Gerçek: Hayatın her döneminde, yıllarca hiç sorun yaşamamış kişilerde bile ortaya çıkabilir.
• Mit: Muayene yapılamıyorsa kişi abartıyordur. Gerçek: Penetrasyonu tolere edememek ya da ondan yoğun şekilde korkmak zaten çoğu zaman sorunun bir parçasıdır ve ciddiye alınmalıdır.
• Mit: Tek bir yöntem her şeyi çözer. Gerçek: Birçok kişi bilgi, bedensel çalışma ve güvenli tempo kombinasyonuna ihtiyaç duyar.

Bir öneriyi değerlendirmenin iyi yolu onun sert duyulup duyulmadığı değil; korkuyu azaltıp azaltmadığı, güveni artırıp artırmadığı ve bir sonraki adımı daha gerçekçi kılıp kılmadığıdır.

Ne zaman profesyonel yardım gecikmeden aranmalı

Eğer penetrasyon uzun süre imkansız kalıyorsa, jinekolojik muayeneler yapılamıyorsa veya ağrı korkusu günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek almak iyi bir fikirdir. Bu özellikle çocuk isteği sürecindeyseniz ya da tıbbi incelemeler yaklaşıyorsa geçerlidir.

Ayrıca ateş, alışılmadık akıntı, şiddetli alt karın ağrısı, adet dışı kanama ya da aniden başlayan yeni ağrı varsa gecikmeden değerlendirme gerekir. Bu işaretler, yalnızca bir koruma refleksinden daha fazlasının söz konusu olabileceğini düşündürür.

Sonuç

Vajinismus tedavi edilebilir bir koruma tepkisidir, zayıflık işareti değildir. En önemli şey saygılı bir değerlendirme, baskısız bir tempo ve ağrı, kas gerginliği ve korkuyu birlikte ele alan bir tedavidir. Güven duygusu yeniden merkeze geldiğinde birçok kişi belirgin şekilde iyileşir.