วิกฤตภาวะเจริญพันธุ์ทั่วโลก: เหตุใดอัตราการเกิดจึงลดลง

ผู้บริจาคอสุจิการเป็นพ่อแม่ร่วมวางแผนครอบครัว

คอมมูนิตี้ในประเทศไทยสำหรับการบริจาคอสุจิแบบส่วนตัวและการเป็นพ่อแม่ร่วม — ให้เกียรติ ตรงไปตรงมา และเป็นส่วนตัว

เข้าร่วมฟรี

วิกฤตภาวะเจริญพันธุ์ทั่วโลก: เหตุใดอัตราการเกิดจึงลดลง

หลายประเทศมีจำนวนบุตรต่อผู้หญิงลดลง ขณะที่บางคนมีลูกน้อยกว่าที่ต้องการ แต่อัตราการเกิดที่ต่ำลงไม่ได้พิสูจน์ว่าความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพของทุกคนกำลังลดลง บทความนี้แยกข้อมูลประชากรออกจากข้อค้นพบทางการแพทย์ และอธิบายบทบาทของสภาพชีวิต อายุ และสุขภาพ

ลูกโลกที่มีคำว่า WORLDWIDE อยู่บนพื้นหลังสีเข้ม

ประเด็นสำคัญ

  • จำนวนบุตรต่อผู้หญิงทั่วโลกลดลงอย่างชัดเจน โดยค่าประมาณรายปีของสหประชาชาติลดจากราว 4.85 คนใน ค.ศ. 1950 เหลือ 2.25 คนใน ค.ศ. 2023
  • อัตราการเจริญพันธุ์รวมที่ต่ำเป็นตัวชี้วัดทางประชากร ไม่ใช่หลักฐานว่าความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพของแต่ละคนลดลง
  • การวางแผนครอบครัวขึ้นอยู่กับความต้องการ ความสัมพันธ์กับคู่ อายุ สุขภาพ การดูแลเด็ก ที่อยู่อาศัย และความมั่นคงทางการเงิน รวมถึงปัจจัยอื่น ๆ น้ำหนักของแต่ละปัจจัยต่างกันตามประเทศและสถานการณ์ชีวิต
  • คำอธิบายของ WHO ว่าผู้ใหญ่ราว 1 ใน 6 คนเคยมีภาวะมีบุตรยาก หมายถึงประสบการณ์ในชีวิตจนถึงเวลานั้น ไม่ได้พิสูจน์ว่าภาวะนี้เพิ่มขึ้นตามเวลา

วิกฤตภาวะเจริญพันธุ์หมายถึงอะไรกันแน่

คำว่าวิกฤตภาวะเจริญพันธุ์มักรวมความกังวลที่ต่างกันไว้ด้วยกัน ทั้งการมีเด็กเกิดน้อยลง การมีลูกน้อยกว่าที่ต้องการ หรือการไม่ตั้งครรภ์แม้อยากมีลูก เรื่องเหล่านี้เกี่ยวข้องกันแต่ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน จำนวนบุตรต่อผู้หญิงที่ต่ำจึงใช้วินิจฉัยความสามารถในการมีบุตรของประชากรไม่ได้

ในทางการแพทย์ ภาวะเจริญพันธุ์มักหมายถึงความสามารถที่ทำให้เกิดการตั้งครรภ์ได้ ส่วนประชากรศาสตร์พิจารณาการเกิดที่สังเกตได้จริง การแยกสี่แนวคิดต่อไปนี้ช่วยให้เข้าใจชัดขึ้น

จำนวนเกิด
จำนวนเด็กที่เกิดทั้งหมดในช่วงเวลาหนึ่ง ขึ้นอยู่ด้วยว่าขณะนั้นมีคนอยู่ในวัยที่มักเริ่มสร้างครอบครัวมากเพียงใด
อัตราการเกิด
โดยทั่วไปคือจำนวนเด็กเกิดมีชีพต่อประชากร 1,000 คนในหนึ่งปี เนื่องจากใช้ประชากรทั้งหมดเป็นตัวหาร โครงสร้างอายุจึงมีผลต่ออัตรานี้
อัตราการเจริญพันธุ์รวม หรือ TFR
จำนวนบุตรที่คำนวณว่าผู้หญิงหนึ่งคนจะมี หากอัตราการเกิดจำเพาะอายุของปีหนึ่งคงเดิมตลอดวัยเจริญพันธุ์ เป็นภาพของรูปแบบการเกิดในขณะนั้น ไม่ใช่คำทำนายจำนวนลูกของผู้หญิงคนใดคนหนึ่งหรือคนทั้งรุ่น
ความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพ
เงื่อนไขทางร่างกายที่ทำให้เกิดการตั้งครรภ์ อายุ โรค และความสามารถในการมีบุตรของทั้งสองฝ่ายมีส่วนเกี่ยวข้อง เงื่อนไขเหล่านี้อ่านจากตัวเลขการเกิดระดับประเทศไม่ได้

ระดับทดแทนประชากรราว 2.1 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคนที่มักถูกกล่าวถึงก็ต้องมีบริบท เมื่ออัตราตายต่ำ ค่านี้อธิบายคร่าว ๆ ว่าคนรุ่นลูกทดแทนคนรุ่นพ่อแม่ได้ แต่ประชากรจะเพิ่มหรือลดจริงยังขึ้นอยู่กับโครงสร้างอายุและการย้ายเข้าออกด้วย ตัวเลข 2.1 ไม่ใช่เส้นที่ทำให้ประชากรคงที่ทันที

อัตราการเจริญพันธุ์รวมทั่วโลกลดลงมากเพียงใด

แนวโน้มลดลงระยะยาวเกิดขึ้นจริง ในค่าประมาณรายปีที่เปรียบเทียบกันได้ของสหประชาชาติ อัตราการเจริญพันธุ์รวมทั่วโลกลดจาก 4.852 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคนใน ค.ศ. 1950 เหลือ 2.251 คนใน ค.ศ. 2023 หรือลดลงราว 54 เปอร์เซ็นต์ ค่าสำหรับเปรียบเทียบใน ค.ศ. 1990 คือ 3.31 ฐานข้อมูลคือฉบับปรับปรุง World Population Prospects 2024 ซึ่ง Our World in Data นำมาจัดแสดง

กราฟเส้นอัตราการเจริญพันธุ์รวมทั่วโลก จาก 4.85 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคนใน ค.ศ. 1950 เป็น 2.25 คนใน ค.ศ. 2023
อัตราการเจริญพันธุ์รวมทั่วโลกตามค่าประมาณของสหประชาชาติสำหรับ ค.ศ. 1950–2023 จาก World Population Prospects 2024 เป็นตัวชี้วัดพฤติกรรมการมีบุตร ไม่ใช่การตรวจความสามารถในการมีบุตรของแต่ละคน

กราฟแสดงค่าประมาณรายปีในอดีตถึง ค.ศ. 2023 ในการเปรียบเทียบควรใช้ข้อมูลฉบับเดียวกัน และแยกค่าประมาณออกจากการคาดการณ์อนาคต

จังหวะเวลาของการเกิดมีผลต่อการตีความ เมื่อคนมีลูกช้าลง TFR อาจลดลงก่อน แม้การเกิดบางส่วนจะเกิดขึ้นภายหลัง จำนวนลูกสุดท้ายที่คนรุ่นหนึ่งมีจริงจะประเมินได้เมื่อช่วงสร้างครอบครัวของคนรุ่นนั้นเกือบสิ้นสุดแล้ว ดังนั้นการลดลงของตัวชี้วัดรายปีไม่ได้แปลว่าคนทุกรุ่นจะมีลูกลดลงในสัดส่วนเดียวกันโดยอัตโนมัติ

เปรียบเทียบประเทศและภูมิภาคด้วยข้อมูลปีเดียวกัน

ความแตกต่างมีมาก เพื่อไม่ให้ปะปนปีสถิติ ตัวเลขต่อไปนี้ทั้งหมดเป็นของ ค.ศ. 2023 และมาจากข้อมูลสหประชาชาติฉบับปรับปรุงเดียวกัน กราฟแสดงประเทศที่เลือกมาเจ็ดประเทศเทียบกับค่าอ้างอิงของโลก ไม่ใช่อันดับของทุกประเทศ

กราฟแท่งอัตราการเจริญพันธุ์รวมของเจ็ดประเทศที่เลือกมาใน ค.ศ. 2023 เทียบกับค่าโลกประมาณ 2.25 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคน
เจ็ดประเทศที่เลือกมาในปีข้อมูลเดียวกันคือ ค.ศ. 2023 ทุกค่าเป็นค่าประมาณของสหประชาชาติจาก WPP 2024 สถิติระดับประเทศหรือข้อมูลฉบับปรับปรุงภายหลังอาจต่างออกไป ค่าโลกเป็นเกณฑ์เปรียบเทียบ ไม่ใช่อันดับประเทศแบบครบถ้วน

ตัวอย่างจำนวนบุตรต่อผู้หญิงหนึ่งคน ปัดเป็นทศนิยมสองตำแหน่ง

  • โลกโดยรวม 2.25 คน และภูมิภาคแอฟริกา 4.06 คน
  • ไนจีเรีย 4.48 คน และอินเดีย 1.98 คน
  • เยอรมนี 1.44 คน และรัสเซีย 1.45 คน
  • ญี่ปุ่น 1.21 คน และเกาหลีใต้ 0.72 คน
  • จีน 1.00 คน และไทย 1.21 คน
  • อิตาลี 1.20 คน และสเปน 1.21 คน
  • สหรัฐอเมริกา 1.62 คน และสหราชอาณาจักร 1.56 คน

ชุดข้อมูลสหประชาชาติที่ใช้เป็นฐานทำให้เปรียบเทียบบนเกณฑ์ร่วมกันได้ สิ่งพิมพ์ระดับประเทศที่ใหม่กว่าอาจให้ค่าต่างกัน เช่น หลังปรับข้อมูลหรือสำหรับปีที่ใหม่กว่า ไม่จำเป็นต้องเป็นความขัดแย้ง นอกจากนี้ค่าเฉลี่ยของประเทศและภูมิภาคยังซ่อนความแตกต่างภายในประชากรไว้มาก

เหตุใดผู้คนจึงมีลูกน้อยลงหรือช้าลง

การวางแผนครอบครัวมักไม่ได้เกิดจากเหตุผลเดียว บางคนเลือกอย่างตั้งใจว่าจะไม่มีลูกหรือมีน้อยลง บางคนไม่พบคู่ที่เหมาะสม เลื่อนการเริ่มต้น หรือมีครอบครัวเล็กกว่าที่ต้องการ คำอธิบายใดมีน้ำหนักมากกว่าต่างกันตามประเทศ รุ่น และสถานการณ์ชีวิต

สำหรับคนที่อยากมีลูก อุปสรรคในทางปฏิบัติหลายอย่างมักเกี่ยวพันกัน

  • ที่อยู่อาศัยและค่าครองชีพ บ้านที่ใหญ่ขึ้น ค่าใช้จ่ายประจำ และเงินสำรองมีผลต่อการตัดสินใจมีลูกคนแรกหรือคนต่อไป
  • งานและรายได้ สัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลา กะงานที่คาดเดาไม่ได้ หรือความกังวลเรื่องผลเสียต่ออาชีพ อาจทำให้วางแผนยากขึ้น
  • การดูแลเด็กและเวลา การดูแลที่ไว้ใจได้ช่วยได้น้อยหากเวลาไม่สอดคล้องกับงานและการเดินทาง
  • การแบ่งงานดูแล คนที่รับภาระนัดหมาย งานบ้าน และการดูแลเด็กเป็นหลักจะเหลือพื้นที่รับหน้าที่เพิ่มน้อยลง
  • ความสัมพันธ์และแรงสนับสนุน การไม่มีความสัมพันธ์ที่มั่นคงหรือมีเครือข่ายช่วยเหลือน้อย อาจเลื่อนแผนมีลูกออกไป
  • ความคาดหวังต่ออนาคต ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจและความกังวลเรื่องอนาคตอาจเปลี่ยนความต้องการหรือชะลอการทำให้เกิดขึ้นจริง

รายงาน UNFPA ปี 2025แสดงช่องว่างระหว่างความต้องการกับความจริง ในแบบสำรวจ 14 ประเทศ 39 เปอร์เซ็นต์รายงานว่าข้อจำกัดทางการเงินเคยส่งผลต่อขนาดครอบครัวที่ต้องการ หรือคาดว่าจะส่งผลในอนาคต นี่เป็นคำตอบที่ผู้เข้าร่วมรายงานเองจากประเทศจำนวนจำกัด ไม่ใช่การแจกแจงสาเหตุของการเกิดที่ไม่เกิดขึ้นทั้งหมดทั่วโลก

แบบสำรวจนี้ใช้จัดอันดับความสำคัญทั่วไปของสาเหตุทางสังคมและทางการแพทย์ไม่ได้

ข้อจำกัดทางชีวภาพมีบทบาทอย่างไร

ยิ่งพยายามทำให้ความต้องการมีลูกเป็นจริงช้าเท่าไร ข้อจำกัดทางชีวภาพอาจยิ่งมีน้ำหนักมากขึ้น เรื่องนี้ไม่ใช่แค่การวางแผนให้ถูกต้อง บางคนเริ่มเร็วกว่านั้นไม่ได้ ขณะที่บางคนพบปัญหาสุขภาพโดยไม่ขึ้นกับอายุ

เมื่ออายุมากขึ้น จำนวนและคุณภาพของไข่ลดลง และความเสี่ยงของการตั้งครรภ์เปลี่ยนไป อายุฝ่ายชายก็อาจมีผล แต่รูปแบบการเปลี่ยนแปลงต่างกันและมีเส้นแบ่งไม่ชัดเท่า ผลเฉลี่ยของอายุไม่ใช่คำทำนายเฉพาะบุคคล อ่านพื้นฐานได้ในบทความเรื่องอายุกับความสามารถในการมีบุตรของผู้หญิง และผลของอายุต่ออสุจิ

นอกจากนี้ ความผิดปกติของการตกไข่ เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ความเสียหายของท่อนำไข่ การผลิตอสุจิลดลง หรือโรคอื่น ๆ อาจทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น การวินิจฉัยที่ดีขึ้นอาจทำให้เห็นปัญหาเหล่านี้มากขึ้น จำนวนการวินิจฉัยเพียงอย่างเดียวจึงยังไม่บอกว่าความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพโดยรวมลดลงหรือไม่

ภาวะมีบุตรยากพบบ่อยเพียงใดจริง ๆ

ภาวะมีบุตรยากเป็นภาระสุขภาพที่มีอยู่จริงและพบได้บ่อย WHO ให้นิยามว่าไม่เกิดการตั้งครรภ์แม้มีเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดเป็นเวลาอย่างน้อยสิบสองเดือน นิยามนี้ไม่ได้บอกให้ทุกคนที่มีปัญหาทราบอยู่แล้วต้องรอหนึ่งปีก่อนขอคำปรึกษา

ข้อความที่มักอ้างว่าผู้ใหญ่ราว 1 ใน 6 คนได้รับผลกระทบ หมายถึงการมีภาวะมีบุตรยากในช่วงใดช่วงหนึ่งของชีวิตจนถึงเวลานั้น ค่าประมาณความชุกตลอดชีวิตจากการรวมผลการศึกษาคือ 17.5 เปอร์เซ็นต์ โดยมีช่วงความเชื่อมั่น 95 เปอร์เซ็นต์อยู่ที่ 15.0–20.3 เปอร์เซ็นต์ ฐานข้อมูลคือการวิเคราะห์ของ WHO ปี 2023 และการทบทวนอย่างเป็นระบบของ Cox และคณะที่รวมการศึกษาระหว่าง ค.ศ. 1990–2021

สัญลักษณ์คนหกคนอธิบายค่าประมาณของ WHO ว่าผู้ใหญ่ราว 1 ใน 6 คนเคยมีภาวะมีบุตรยากในชีวิต
ค่าประมาณความชุกตลอดชีวิตจากการรวมผลการศึกษาคือ 17.5 เปอร์เซ็นต์ โดยมีช่วงความเชื่อมั่น 95 เปอร์เซ็นต์ที่ 15.0–20.3 เปอร์เซ็นต์ ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่เคยได้รับผลกระทบยังมีภาวะมีบุตรยากในปัจจุบัน และไม่พิสูจน์ว่าเพิ่มขึ้นตามเวลา ที่มา WHO 2023 และ Cox และคณะ 2022

จึงไม่ได้แปลว่าคนเหล่านี้ทุกคนมีภาวะมีบุตรยากอยู่ตอนนี้ หรือจะมีลูกไม่ได้ตลอดไป การทบทวนยังให้ความชุกในช่วงเวลาศึกษาที่กำหนดไว้ที่ 12.6 เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขสองค่านี้ไม่ใช่การเปรียบเทียบก่อนและหลัง เพราะช่วงเวลาอ้างอิงและกลุ่มประชากรที่ศึกษาต่างกัน จึงสรุปว่าเพิ่มขึ้นไม่ได้ อีกทั้งต้องคำนึงถึงความแตกต่างอย่างมากระหว่างการศึกษาด้วย

จำนวนอสุจิลดลง: งานวิจัยบอกอะไรและอะไรยังไม่ชัดเจน

ความเป็นไปได้ที่คุณภาพน้ำอสุจิจะลดลงเป็นประเด็นถกเถียงทางวิทยาศาสตร์มาหลายปี การวิเคราะห์อภิมานขนาดใหญ่ของ Levine และคณะรายงานว่าความเข้มข้นและจำนวนอสุจิทั้งหมดลดลงในการศึกษาที่นำมาวิเคราะห์ โดยข้อมูลครอบคลุมช่วง ค.ศ. 1973–2018 นี่เป็นข้อค้นพบที่ควรให้ความสำคัญอย่างจริงจัง

แต่ไม่ควรอ่านเสมือนเป็นการนับผู้ชายทุกคนทั่วโลกครบถ้วน ตัวอย่างน้ำอสุจิมาจากประชากรต่างกลุ่ม วิธีรับผู้เข้าร่วม วิธีตรวจ และความครอบคลุมแต่ละภูมิภาคต่างกัน บททบทวนของ Auger และคณะอธิบายข้อจำกัดด้านวิธีวิจัยเหล่านี้ และคำถามว่าข้อสังเกตในภูมิภาคใดนำไปใช้ทั่วไปได้

จึงไม่ควรปัดข้อค้นพบเรื่องการลดลงทิ้งทั้งหมด ในอีกด้านหนึ่ง ค่าตัวชี้วัดอสุจิที่ลดลงไม่เท่ากับโอกาสตั้งครรภ์ที่ลดลงเท่ากัน และไม่ได้อธิบายสัดส่วนใดสัดส่วนหนึ่งของจำนวนเกิดที่ลดลง การตอบคำถามนั้นต้องศึกษาค่าอสุจิ การตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นจริง และเงื่อนไขทางสังคมร่วมกัน

เหตุใดประชากรโลกยังเพิ่มได้

จำนวนบุตรต่อผู้หญิงที่ลดลงไม่ได้แปลว่าประชากรโลกจะลดทันที ในค่าประมาณชุดเดียวกันของสหประชาชาติ ประชากรโลกเพิ่มจากราว 2.49 พันล้านคนเป็น 8.09 พันล้านคนระหว่าง ค.ศ. 1950–2023 ขณะที่ TFR ลดลงมาก ตัวชี้วัดทั้งสองวัดคนละเรื่อง

สองกราฟสำหรับ ค.ศ. 1950–2023 จำนวนบุตรต่อผู้หญิงทั่วโลกลดลง แต่ประชากรโลกเพิ่มจากราว 2.49 เป็น 8.09 พันล้านคน
อัตราการเจริญพันธุ์รวมที่ลดลงและประชากรโลกที่เพิ่มขึ้นเกิดพร้อมกันได้ ข้อมูลสองชุดแสดงคนละปริมาณและใช้คนละมาตราส่วน เป็นค่าประมาณในอดีตของสหประชาชาติ ไม่ใช่การคาดการณ์อนาคต

จำนวนเกิดยังขึ้นอยู่กับขนาดของคนรุ่นพ่อแม่ด้วย ขณะเดียวกันการเสียชีวิตและอายุคาดเฉลี่ยก็เปลี่ยนขนาดประชากร การเติบโตจึงอาจดำเนินต่ออีกระยะ แม้จำนวนบุตรต่อผู้หญิงเริ่มลดแล้ว อีกทั้งค่าโลกใน ค.ศ. 2023 ที่ราว 2.25 ยังสูงกว่าเกณฑ์ทดแทนราว 2.1 ที่ใช้กันบ่อย ข้อมูลประชากรสหประชาชาติผ่าน Our World in Data

จำนวนเกิดที่ต่ำส่งผลต่อประชากรอย่างไร

หากคนรุ่นใหม่มีขนาดเล็กลงต่อเนื่องเป็นเวลานาน โครงสร้างอายุจะเปลี่ยน ความรุนแรงของผลกระทบขึ้นอยู่กับประเทศ ภูมิภาค และการออกแบบนโยบาย

  • งานและบริการ คนรุ่นใหม่ที่เล็กลงอาจทำให้หาบุคลากรทักษะได้ยากขึ้น เช่น ในงานดูแลและสาขาอื่นที่ต้องใช้บุคลากรมาก
  • ความคุ้มครองทางสังคม สัดส่วนคนทำงานต่อคนเกษียณที่เปลี่ยนไปมีผลต่อเงินทุนสำหรับบำนาญ สุขภาพ และการดูแล
  • โครงสร้างพื้นฐานในพื้นที่ บางแห่งต้องการที่เรียนลดลงแต่ต้องมีบริการเหมาะกับผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ขณะที่บางแห่งยังโตต่อได้จากคนย้ายเข้า
  • การปรับตัว การย้ายเข้า ผลิตภาพ การมีส่วนร่วมในตลาดแรงงาน และโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อถือได้ เป็นแนวทางต่าง ๆ ในการรับมือความเปลี่ยนแปลง

ผลเหล่านี้ทำให้การลดลงเป็นเรื่องสำคัญทางนโยบาย แต่ไม่ได้สร้างหน้าที่ให้แต่ละคนต้องมีลูก นโยบายครอบครัวที่ดีสนับสนุนการตัดสินใจด้วยตนเอง แทนที่จะให้แผนชีวิตส่วนตัวต้องรับผิดชอบเป้าหมายตัวเลข

ตรวจสอบความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับวิกฤตภาวะเจริญพันธุ์

ความเข้าใจผิด: วัคซีน COVID-19 อธิบายจำนวนเกิดที่ลดลงได้
WHO ไม่พบหลักฐานว่าวัคซีน COVID-19 ลดความสามารถในการมีบุตร อีกทั้งการลดลงระยะยาวในข้อมูลประชากรเริ่มก่อน ค.ศ. 2020 นานมาก การเกิดในช่วงเวลาเดียวกันไม่ใช่หลักฐานของสาเหตุ ข้อมูลวัคซีน COVID-19 จาก WHO
ความเข้าใจผิด: การระบาดใหญ่อธิบายอัตราการเกิดต่ำที่คงอยู่ทั้งหมดได้
ช่วงระบาดอาจเลื่อนการตัดสินใจ และมีส่วนต่อการลดลงระยะสั้นหรือการเกิดที่เลื่อนไปเกิดภายหลัง ผลถาวรที่ยังคงอยู่ต้องศึกษาตามประเทศและช่วงเวลา คำอธิบายนี้ไม่แทนการมองแนวโน้มหลายทศวรรษ
ความเข้าใจผิด: ภาวะมีบุตรยากทางการแพทย์อธิบายจำนวนเกิดที่ลดลงทั้งหมด
ภาวะมีบุตรยากมีความสำคัญ แต่จำนวนเกิดยังขึ้นอยู่กับความต้องการครอบครัว จำนวนคนที่อาจเป็นพ่อแม่ และสภาพชีวิตของพวกเขา ความถี่ของปัญหาทางการแพทย์เพียงอย่างเดียวอธิบายอนุกรมเวลาทางประชากรไม่ได้
ความเข้าใจผิด: สารพิษสิ่งแวดล้อมอย่าง BPA คือสาเหตุเดียว
ผลของสิ่งแวดล้อมอยู่ในขอบเขตงานวิจัยสุขภาพการเจริญพันธุ์ แต่ไม่ให้คำอธิบายง่าย ๆ สำหรับความต่างระหว่างประเทศหรือจำนวนเกิดที่ลดลงทั้งหมด กลไกทางชีวภาพที่เป็นไปได้ยังไม่ใช่หลักฐานว่ามีส่วนเท่าใดต่อแนวโน้มประชากร
ความเข้าใจผิด: การศึกษาสูงขึ้นและการทำงานทำให้ไม่มีลูกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
การศึกษาและงานเปลี่ยนเส้นทางชีวิตและอาจเลื่อนเวลาสร้างครอบครัว แต่จะทำให้มีลูกน้อยลงถาวรหรือไม่ยังขึ้นอยู่กับการจัดสมดุลระหว่างงานกับชีวิตครอบครัวและแรงสนับสนุน ไม่มีความสัมพันธ์ที่ต้องเกิดกับทุกคนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
ความเข้าใจผิด: มีเพียงประเทศอุตสาหกรรมร่ำรวยที่ได้รับผลกระทบ
อัตราการเจริญพันธุ์รวมที่ลดลงพบได้ในภูมิภาคที่ต่างกันมากของโลก ความเร็วและระดับเริ่มต้นต่างกันตามข้อมูลสหประชาชาติ แนวโน้มร่วมกันไม่ได้แปลว่าทุกประเทศมีสาเหตุเหมือนกัน
ความเข้าใจผิด: หลังวิกฤตจะเกิดเบบี้บูมที่ยั่งยืนโดยอัตโนมัติ
การเกิดที่เลื่อนไว้อาจเกิดขึ้นภายหลังได้ แต่การเพิ่มช่วงสั้นไม่ได้พิสูจน์ว่าคนต้องการครอบครัวใหญ่ขึ้นถาวร หรือแนวโน้มระยะยาวกลับทิศ
ความเข้าใจผิด: จำนวนเกิดต่ำหมายความว่าไม่มีใครอยากมีลูกอีกแล้ว
บางคนเลือกไม่มีลูกหรือมีครอบครัวเล็กลงอย่างตั้งใจ ส่วนคนอื่นมีอุปสรรคในทางปฏิบัติที่ขัดขวางหรือชะลอการมีลูกตามจำนวนที่ต้องการ ควรแยกสองสถานการณ์นี้ออกจากกัน

นำอะไรไปใช้กับการวางแผนครอบครัวของคุณได้บ้าง

ตัวชี้วัดระดับโลกไม่ได้ตอบว่าเส้นทางส่วนตัวของคุณจะเป็นอย่างไร คำถามที่ช่วยได้มากกว่าคือคุณอยากมีลูกหรือไม่ ต้องมีเงื่อนไขใดบ้าง และเรื่องสุขภาพใดเกี่ยวข้องกับสถานการณ์ของคุณจริง ๆ

  • พูดคุยเรื่องความต้องการและเงื่อนไข เวลา การแบ่งหน้าที่ การเงิน และแรงสนับสนุนไม่ต้องสมบูรณ์แบบ แต่ควรเปิดใจคุยกัน
  • แยกข้อมูลจากแรงกดดัน อายุมีบทบาททางชีวภาพ แต่สถิติไม่แทนการพูดคุยถึงสถานการณ์ชีวิตของคุณ
  • ดูแลสุขภาพอย่างสมเหตุผล ไม่สูบบุหรี่ เคลื่อนไหวร่างกาย กินอาหารสมดุล และจัดการการดื่มแอลกอฮอล์อย่างรับผิดชอบเป็นพื้นฐานที่ดี แต่ไม่รับประกันการตั้งครรภ์หรือแก้ความผิดปกติในการมีบุตรทุกอย่าง
  • ขอคำปรึกษาตามอาการ รอบเดือนผิดปกติมากหรือขาดหาย ปวดรุนแรง โรคที่ทราบอยู่แล้ว หรือผลตรวจเดิมผิดปกติ เป็นเหตุให้รับการประเมินเฉพาะบุคคลจากแพทย์
  • พิจารณาระยะเวลาที่ไม่ตั้งครรภ์ หากมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดและไม่มีปัจจัยเสี่ยงที่ทราบ แนะนำให้ประเมินหลังสิบสองเดือนสำหรับผู้หญิงอายุต่ำกว่า 35 ปี และหลังหกเดือนตั้งแต่อายุ 35 ปีขึ้นไป หากอายุเกิน 40 ปีหรือมีความเสี่ยงที่ทราบ การปรึกษาเร็วกว่านั้นอาจเหมาะสม

คำแนะนำ ASRM เรื่องการประเมินฉบับปี 2026เน้นว่าการตรวจควรตรงกับปัญหาและสร้างภาระให้น้อยที่สุด คนที่ต้องใช้การบริจาคอสุจิหรือความช่วยเหลือทางการแพทย์เพื่อสร้างครอบครัว ไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ว่าพยายามไม่สำเร็จตลอดระยะเวลาเหล่านี้ก่อนมาขอคำปรึกษา

ไม่ได้หมายความว่าทุกคนควรตรวจล่วงหน้าแบบเดียวกัน ค่าห้องปฏิบัติการเพียงค่าเดียวไม่สามารถทำนายความสามารถในการมีบุตรในอนาคตได้อย่างน่าเชื่อถือ หากต้องประเมินควรพิจารณาปัจจัยที่เป็นไปได้ของทั้งสองฝ่าย การรักษาที่เหมาะขึ้นอยู่กับผลตรวจ IUI, IVF และ ICSI เป็นคนละวิธี ส่วน TESE เป็นทางเลือกหนึ่งในการผ่าตัดเก็บอสุจิ

อ่านพื้นฐานเพิ่มเติมได้ที่การตกไข่และช่วงที่มีโอกาสตั้งครรภ์, IUI, IVF และ ICSI หากวางแผนระยะยาว บทสรุปเรื่องการแช่แข็งไข่ด้วยเหตุผลส่วนตัวรวมถึงข้อจำกัดก็อาจช่วยได้

นโยบายและนายจ้างช่วยอะไรได้บ้าง

การช่วยให้ผู้คนมีชีวิตครอบครัวตามต้องการต้องมากกว่าเงินสนับสนุนครั้งเดียว ต้องมีเงื่อนไขที่พึ่งพาได้ต่อเนื่องหลายปี

  • บริการดูแลเด็กราคาเข้าถึงได้และมีเวลาสอดคล้องกับชีวิตจริง
  • เวลางานที่วางแผนได้และการแบ่งงานหารายได้กับงานดูแลอย่างเป็นธรรม
  • ที่อยู่อาศัยที่เข้าถึงได้และความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจที่ลดลง
  • การเข้าถึงบริการสุขภาพการเจริญพันธุ์และคำปรึกษาที่เข้าใจง่าย
  • แรงสนับสนุนสำหรับครอบครัวหลายรูปแบบและคนที่ดูแลญาติ

การวิเคราะห์ของ OECD เรื่องภาวะเจริญพันธุ์และนโยบายครอบครัวกล่าวถึงการดูแลเด็ก สภาพงาน และค่าที่อยู่อาศัย รวมถึงปัจจัยอื่น ๆ มาตรการแต่ละอย่างทำงานภายในบริบทของตน แม้นโยบายครอบครัวครอบคลุมดีก็ไม่รับประกันอัตราการเกิดค่าใดค่าหนึ่ง คุณค่าของนโยบายยังอยู่ที่การยกระดับคุณภาพชีวิตและเสรีภาพในการตัดสินใจด้วย

สรุป

จำนวนเกิดที่ลดลงในหลายประเทศและจำนวนบุตรต่อผู้หญิงทั่วโลกที่ต่ำลงเป็นการเปลี่ยนแปลงทางประชากรที่มีหลักฐานชัดเจน ข้อจำกัดด้านสุขภาพและความต้องการมีลูกที่ไม่เป็นจริงก็มีอยู่จริงเช่นกัน ไม่มีข้อใดอธิบายอีกข้อได้เพียงลำพัง การเข้าใจวิกฤตภาวะเจริญพันธุ์จึงต้องมองพฤติกรรมการมีบุตร ความสามารถทางชีวภาพ และเงื่อนไขของชีวิตครอบครัวร่วมกันโดยไม่ถือว่าเป็นเรื่องเดียวกัน สำหรับแผนของคุณ ข้อมูลที่น่าเชื่อถือ แรงสนับสนุนที่เหมาะสม และการขอคำปรึกษาทันเวลาหากจำเป็น ช่วยได้มากกว่าพาดหัวชวนตื่นตระหนก

ข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องผลของอายุต่อความสามารถในการมีบุตร และการเลือกช่วงเวลาสำหรับแผนครอบครัวของคุณ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับวิกฤตภาวะเจริญพันธุ์และจำนวนเกิดที่ลดลง

ภาวะเจริญพันธุ์หมายถึงอะไรในทางการแพทย์ คำนี้มักหมายถึงความสามารถที่จะทำให้เกิดการตั้งครรภ์ ส่วนในทางประชากรศาสตร์ หมายถึงแบบแผนการมีบุตรที่สังเกตได้ ดังนั้น ความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพกับจำนวนบุตรต่อผู้หญิงในทางสถิติจึงเป็นคนละเรื่องกัน
วิกฤตภาวะเจริญพันธุ์หมายถึงอะไรคำนี้อาจหมายถึงจำนวนเกิดที่ต่ำ ความต้องการมีครอบครัวที่ไม่เป็นจริง หรือความยากลำบากในการตั้งครรภ์ การทำความเข้าใจอย่างมีเหตุผลต้องแยกประเด็นเหล่านี้ออกจากกัน เพราะค่าการเจริญพันธุ์ระดับประเทศที่ต่ำไม่ใช่การวินิจฉัยทางการแพทย์
อัตราเกิดกับอัตราเจริญพันธุ์ต่างกันอย่างไรอัตราเกิดโดยทั่วไปหมายถึงจำนวนเด็กเกิดมีชีพต่อประชากร 1,000 คนในหนึ่งปี ส่วนอัตราเจริญพันธุ์รวมเป็นจำนวนบุตรต่อผู้หญิงที่คำนวณจากอัตราเกิดจำเพาะอายุของปีนั้น จำนวนเด็กเกิดทั้งหมดก็เป็นตัววัดอีกอย่างหนึ่ง
อัตราเจริญพันธุ์รวมหรือ Total Fertility Rate คืออะไรTFR บอกจำนวนบุตรที่ผู้หญิงคนหนึ่งจะมีตามการคำนวณ หากอัตราเกิดจำเพาะอายุของปีหนึ่งคงเดิมตลอดช่วงวัยเจริญพันธุ์ของเธอ ค่านี้ไม่ได้แสดงประวัติการมีบุตรตลอดชีวิตที่สังเกตครบแล้ว และไม่ได้ทำนายจำนวนบุตรของแต่ละคน
ระดับทดแทนประชากรหมายถึงอะไรในสังคมที่มีอัตราตายต่ำ จำนวนบุตรประมาณ 2.1 คนต่อผู้หญิงทำให้คนรุ่นลูกทดแทนคนรุ่นพ่อแม่ได้ในระยะยาว การเปลี่ยนแปลงของประชากรจริงยังขึ้นอยู่กับโครงสร้างอายุและการย้ายถิ่นด้วย ดังนั้น ค่าที่ต่ำหรือสูงกว่าระดับนี้ไม่ได้ทำให้ประชากรลดลงหรือเพิ่มขึ้นทันทีโดยอัตโนมัติ
เหตุใดอัตราการเกิดทั่วโลกจึงลดลงมาหลายทศวรรษความต้องการมีครอบครัว การเริ่มสร้างครอบครัวในช่วงอายุที่มากขึ้น สภาพเศรษฐกิจและสังคม รวมถึงปัจจัยสุขภาพล้วนเปลี่ยนแปลงไป ความสำคัญของแต่ละปัจจัยต่างกันระหว่างประเทศและระหว่างรุ่น บางคนต้องการมีบุตรน้อยลง ขณะที่บางคนไม่สามารถมีครอบครัวขนาดที่ต้องการได้
ประเทศใดมีอัตราเจริญพันธุ์ต่ำเป็นพิเศษอัตราเจริญพันธุ์รวมที่ต่ำมากพบได้ในเอเชียตะวันออกและบางส่วนของยุโรป เป็นต้น ตัวอย่างเช่น ค่าประมาณของสหประชาชาติสำหรับปี 2023 ที่ใช้ในบทความนี้ระบุว่าเกาหลีใต้มีบุตรประมาณ 0.72 คนต่อผู้หญิง กราฟแสดงประเทศที่คัดเลือกมา ไม่ใช่อันดับโลกฉบับล่าสุดที่ครอบคลุมทุกประเทศ
เหตุใดอัตราการเกิดในญี่ปุ่นจึงต่ำปัจจัยที่มีการอภิปราย ได้แก่ การเริ่มสร้างครอบครัวช้าลง รูปแบบความสัมพันธ์คู่ครอง และการจัดชีวิตการทำงานให้สอดคล้องกับครอบครัว ความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจก็อาจมีบทบาทด้วย ปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้จัดเป็นลำดับความสำคัญที่แน่นอน และไม่ได้อธิบายการตัดสินใจของแต่ละคนได้ทั้งหมด
เหตุใดอัตราการเกิดในเกาหลีใต้จึงต่ำประเด็นที่มักมีการศึกษา ได้แก่ ค่าที่อยู่อาศัยและการศึกษา สภาพการทำงาน การมีคู่ครองช้าลง และการแบ่งงานดูแลผู้อื่น สิ่งสำคัญคือการทำงานร่วมกันของปัจจัยเหล่านี้ในบริบทสังคมนั้น มาตรการทางการเงินเพียงอย่างเดียวหรือคำอธิบายทางการแพทย์อย่างเดียวจึงไม่เพียงพอ
มีความเข้าใจผิดใดบ้างเกี่ยวกับวิกฤตภาวะเจริญพันธุ์ทั่วโลกข้อกล่าวอ้างที่พบบ่อยชี้ไปยังสาเหตุเดียว เช่น วัคซีน สารพิษในสิ่งแวดล้อม หรือการสูญเสียความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพโดยทั่วไป ความคิดที่ว่าทุกคนเพียงแค่ไม่อยากมีลูกอีกแล้วก็อธิบายได้ไม่ครบถ้วนเช่นกัน ควรแยกแนวโน้มประชากร ความต้องการส่วนบุคคล และข้อค้นพบทางการแพทย์ออกจากกัน
จำนวนเกิดที่ลดลงเกี่ยวข้องกับวัคซีนโควิด-19 หรือไม่องค์การอนามัยโลก ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าวัคซีนโควิด-19 ทำให้ความสามารถในการมีบุตรลดลง อีกทั้งแนวโน้มระยะยาวที่จำนวนบุตรต่อผู้หญิงลดลงเริ่มมาตั้งแต่ก่อนปี 2020 นานแล้ว เหตุการณ์ที่เกิดในช่วงเวลาใกล้กันไม่ได้พิสูจน์ความเป็นเหตุเป็นผล
การระบาดใหญ่ทำให้อัตราการเกิดต่ำอย่างถาวรหรือไม่การระบาดใหญ่อาจมีส่วนต่อการตัดสินใจและการเปลี่ยนแปลงของจำนวนเกิดในระยะสั้น ผลที่คงอยู่ระยะยาวต้องศึกษาแยกตามประเทศและช่วงเวลา การระบาดใหญ่เพียงอย่างเดียวไม่สามารถอธิบายแนวโน้มระยะยาวที่มีอยู่ก่อนแล้วได้
ภาวะมีบุตรยากทางการแพทย์เป็นสาเหตุหลักของจำนวนเกิดที่ลดลงหรือไม่ภาวะมีบุตรยากเป็นความยากลำบากที่เกิดขึ้นจริง แต่ไม่สามารถอนุมานจากอัตราการเกิดได้ ค่าประมาณขององค์การอนามัยโลกที่ว่าผู้ใหญ่ราวหนึ่งในหกคนเคยประสบภาวะนี้หมายถึงประสบการณ์ในช่วงชีวิตที่ผ่านมา ไม่ได้บอกว่าสาเหตุทางการแพทย์คิดเป็นสัดส่วนเท่าใดของจำนวนเกิดทั่วโลกที่ลดลง
สารพิษในสิ่งแวดล้อม เช่น BPA เป็นสาเหตุเพียงอย่างเดียวหรือไม่ปัจจัยสิ่งแวดล้อมอาจส่งผลต่ออนามัยการเจริญพันธุ์และเป็นเรื่องที่กำลังมีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ แต่ไม่ได้แปลว่าปัจจัยเหล่านี้อธิบายจำนวนเกิดที่ลดลงทั้งหมดได้ การถามว่าการสัมผัสปัจจัยใดมีส่วนต่อแนวโน้มประชากรมากเพียงใด เป็นคนละคำถามกับการถามถึงผลทางชีวภาพที่อาจเกิดขึ้น
ผู้ที่มีการศึกษาสูงย่อมไม่มีลูกเสมอไปหรือไม่ไม่ใช่ การศึกษาอาจเปลี่ยนเส้นทางชีวิตและช่วงเวลาที่เริ่มสร้างครอบครัว แต่การที่ผู้คนจะมีบุตรได้ตามความต้องการหรือไม่นั้นยังขึ้นอยู่กับคู่ครอง การสนับสนุน และการจัดชีวิตด้านต่าง ๆ ให้สอดคล้องกัน วุฒิการศึกษาไม่ได้ทำนายจำนวนบุตรของแต่ละคน
เหตุใดเรื่องนี้จึงไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศอุตสาหกรรมขนาดครอบครัวที่เปลี่ยนไปและอัตราเจริญพันธุ์ที่ลดลงพบได้ในหลายภูมิภาคของโลก การศึกษา การขยายตัวของเมือง การเข้าถึงการวางแผนครอบครัว และสภาพชีวิตอื่น ๆ เปลี่ยนแปลงไปในประเทศที่ไม่ได้มั่งคั่งด้วย ระดับตั้งต้นและเส้นทางการเปลี่ยนแปลงยังคงต่างกัน
ความสามารถในการมีบุตรทางชีวภาพเริ่มลดลงเมื่ออายุเท่าใดไม่มีวันหรืออายุที่เป็นเส้นแบ่งเพียงจุดเดียว เมื่ออายุมากขึ้น โดยเฉพาะปริมาณไข่สำรองและคุณภาพไข่จะเปลี่ยนแปลงไป จึงมักเริ่มประเมินเร็วขึ้นตั้งแต่อายุ 35 ปี หากยังไม่ตั้งครรภ์ อายุของฝ่ายชายก็อาจมีบทบาท แต่มีรูปแบบการเปลี่ยนแปลงต่างกัน ค่าเฉลี่ยไม่สามารถแทนการประเมินเฉพาะบุคคลได้
เบบี้บูมหมายถึงอะไรเบบี้บูมคือช่วงที่จำนวนเกิดเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน สาเหตุหนึ่งอาจเป็นการมีบุตรที่เคยเลื่อนออกไป การเพิ่มขึ้นเช่นนี้อาจเห็นได้หลายปี แต่ไม่ได้พิสูจน์ว่าแนวโน้มระยะยาวกลับทิศอย่างถาวรแล้ว
ภาระทางความคิดหรือ Mental Load คืออะไรMental Load หมายถึงงานวางแผนและจัดการในชีวิตประจำวันที่มักมองไม่เห็น เช่น จำกำหนดนัดหมาย ประสานงานต่าง ๆ และคอยนึกถึงความต้องการของผู้อื่น ในครอบครัว การแบ่งภาระนี้อย่างไม่เท่าเทียมอาจเพิ่มความเหนื่อยล้าและความกดดัน
ปัจจัยทางเศรษฐกิจใดมีผลต่ออัตราการเกิดปัจจัยที่อาจมีบทบาท ได้แก่ ค่าที่อยู่อาศัย รายได้ ความมั่นคงในการจ้างงาน ค่าใช้จ่ายในการดูแลเด็ก และเวลาทำงานที่วางแผนล่วงหน้าได้ ปัจจัยเหล่านี้อาจมีผลต่อการตัดสินใจว่าจะมีบุตรหรือไม่ มีเมื่อใด และมีกี่คน ผลที่เกิดขึ้นขึ้นอยู่กับบริบท
เหตุใดอัตราการเกิดในเยอรมนีจึงลดลงสำหรับเยอรมนีก็ต้องแยกจำนวนเกิดทั้งหมด โครงสร้างอายุ และอัตราเจริญพันธุ์รวมออกจากกันเช่นกัน การเริ่มสร้างครอบครัวช้าลงและความต้องการที่เปลี่ยนไปอาจมีบทบาท เช่นเดียวกับสภาพเศรษฐกิจและครอบครัว ค่าระดับประเทศเพียงค่าเดียวไม่สามารถชี้สาเหตุเดียวได้
อุปสรรคเชิงโครงสร้างต่างจากอุปสรรคทางชีวภาพอย่างไรอุปสรรคทางชีวภาพเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขทางร่างกายของการตั้งครรภ์ เช่น โรคหรือการทำงานของอสุจิที่บกพร่อง ส่วนอุปสรรคเชิงโครงสร้าง ได้แก่ ค่าใช้จ่าย การดูแลเด็ก สภาพการทำงาน และการขาดการสนับสนุน ในชีวิตของแต่ละคน อุปสรรคทั้งสองแบบอาจส่งผลร่วมกัน
IUI, IVF, ICSI และ TESE ช่วยในภาวะมีบุตรยากอย่างไรIUI คือการนำอสุจิที่ผ่านการเตรียมเข้าสู่โพรงมดลูก IVF คือการปฏิสนธิภายนอกร่างกาย ส่วน ICSI คือการฉีดอสุจิหนึ่งตัวเข้าไปในเซลล์ไข่ TESE เป็นการเก็บอสุจิจากเนื้อเยื่ออัณฑะ วิธีเหล่านี้เป็นขั้นตอนและหัตถการที่ต่างกัน วิธีใดเหมาะสมขึ้นอยู่กับผลการตรวจ
พฤติกรรมการใช้ชีวิตใดอาจช่วยสนับสนุนความสามารถในการมีบุตรการไม่สูบบุหรี่ การเคลื่อนไหวร่างกาย อาหารที่สมดุล และการดื่มแอลกอฮอล์อย่างรับผิดชอบช่วยสนับสนุนสุขภาพทั่วไปและอนามัยการเจริญพันธุ์ การนอนหลับเพียงพอและการลดภาระอาจช่วยให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น แต่ไม่ใช่หลักประกันว่าจะมีบุตรได้ และไม่ทดแทนการประเมินที่ตรงประเด็นเมื่อมีอาการหรือยังไม่ตั้งครรภ์
ภาครัฐและสังคมช่วยลดอุปสรรคในการวางแผนครอบครัวได้อย่างไรบริการดูแลเด็กที่เชื่อถือได้ ที่อยู่อาศัยในราคาที่จ่ายไหว งานที่วางแผนล่วงหน้าได้ บริการอนามัยการเจริญพันธุ์ และการแบ่งงานดูแลผู้อื่นอย่างเป็นธรรมมากขึ้นอาจช่วยได้ แต่จะทำให้จำนวนเกิดเพิ่มขึ้นด้วยหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับบริบท เป้าหมายควรเป็นการเปิดทางให้ผู้คนสร้างครอบครัวตามที่ต้องการและเคารพการตัดสินใจอย่างอิสระ

ค้นหาผู้บริจาคอสุจิในประเทศไทย

ดูโปรไฟล์และเริ่มพูดคุยผ่านแอป RattleStork ฟรี