واکسن کووید‑۱۹ و باروری مردان: آیا باعث ناباروری می‌شود؟

چرا ترس از ناباروری این‌قدر اثرگذار است؟

باروری را نمی‌توان مستقیماً احساس کرد. ممکن است میان یک علت احتمالی و رخ ندادن بارداری ماه‌ها فاصله باشد. هم‌زمان، مقادیر اسپرم حتی در مردان سالم هم تغییر می‌کنند. این وضعیت توضیح‌های ساده را جذاب می‌کند: نتیجه بد پس از واکسن ممکن است مدرک به نظر برسد، درحالی‌که صرفاً پشت سر هم رخ دادن دو اتفاق رابطه علّی را نشان نمی‌دهد.

در دوران همه‌گیری چند ترس به هم پیوست. یک ادعا می‌گفت آنتی‌بادی‌های پروتئین اسپایک به دلیل شباهتی ادعایی ممکن است به سین‌سیتین‑۱، پروتئینی مهم برای جفت، هم حمله کنند. ادعای دیگر این بود که mRNA واکسن می‌تواند DNA سلول‌های جنسی را تغییر دهد. سازوکارهای زیستی شناخته‌شده و داده‌های مشاهده‌شده باروری از این ایده‌ها پشتیبانی نمی‌کنند. RKI افسانه مربوط به فرزندآوری را با جزئیات بررسی می‌کند و مرور CDC درباره سازوکار واکسن‌ها به زبان ساده توضیح می‌دهد چرا mRNA واکسن وارد هسته سلول نمی‌شود.

کسانی که این نگرانی را دارند لزوماً ضدعلم نیستند. بسیاری فقط دنبال پاسخی قابل فهم برای پرسشی بسیار شخصی‌اند. پاسخ خوب ترس را جدی می‌گیرد، اما فرضیه، تجربه فردی و نشانه قابل اعتماد را از هم جدا می‌کند.

واکسن‌های دیگر چطور؟

مطالعات دقیق اسپرم در این مقاله درباره واکسن‌های کووید‑۱۹ هستند. نمی‌توان نتایجشان را خودکار به هر واکسن دیگری تعمیم داد، زیرا واکسن سرخک، آنفلوانزا، HPV یا کزاز یک محصول واحد با نام‌های متفاوت نیستند. داده‌ها، نوع واکسن و توصیه‌ها باید برای هر واکسن مشخص بررسی شوند.

بااین‌حال، ادعای کلی نابارور کردن انسان‌ها به‌وسیله واکسن‌ها پایه قابل اتکایی ندارد. RKI به بررسی واکسن‌های گوناگون اشاره می‌کند و اثری بر باروری نمی‌بیند. توصیه‌های پیرامون بارداری ممکن است بسته به واکسن متفاوت باشند. این تفاوت به زمان مناسب و محافظت در برابر یک بیماری مشخص مربوط است، نه اینکه لزوماً اسپرم آسیب دیده باشد.

اگر هنگام درمان ناباروری درباره واکسن مشخصی تردید دارید، نام دقیق محصول، تاریخ و واکنش‌هایی مانند تب بالا را به تیم درمان بگویید. این اطلاعات از پرسش کلی خوب یا بد بودن واکسن برای اسپرم مفیدترند.

کیفیت اسپرم همان باروری نیست

بیشتر مطالعات واکسن مستقیماً نمی‌سنجند که آیا مرد بعداً می‌تواند صاحب فرزند شود. آن‌ها عمدتاً مقادیر آزمایش مایع منی را مقایسه می‌کنند:

• حجم: مقدار مایع انزالی؛
• غلظت: تعداد اسپرم در هر میلی‌لیتر؛
• تعداد کل: تعداد اسپرم در کل مایع انزالی؛
• تحرک: تعداد اسپرم‌هایی که حرکت می‌کنند و پیش می‌روند؛
• ریخت‌شناسی: سهمی که ویژگی‌های ظاهری مورد بررسی را دارد؛
• نشانگرهای تکمیلی: بسته به پرسش، مانند شکستگی DNA.

این مقادیر مهم‌اند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی مرزی قطعی میان باروری و ناباروری نمی‌کشند. راهنمای اروپایی اورولوژی پارامترهای مایع منی را معیارهای جانشین می‌داند و ارزیابی مشترک توان تولیدمثل هر دو فرد را توصیه می‌کند. با وجود برخی مقادیر غیرطبیعی ممکن است بارداری طبیعی رخ دهد؛ در مقابل آزمایش طبیعی بارداری را تضمین نمی‌کند.

خود نمونه نیز پیشینه‌ای دارد. مدت پرهیز، جمع‌آوری ناقص، حمل‌ونقل، داروها، عفونت، تب و نوسان طبیعی زیستی می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. بنابراین یک نتیجه فقط یک نقطه داده است، نه داوری درباره مردانگی و نه گواهی نهایی باروری.

پژوهش‌های کنونی چه نشان می‌دهند؟

جمع‌بندی اطمینان‌بخش به یک مطالعه وابسته نیست. چند گروه نمونه‌های همان مردان را قبل و بعد از واکسن مقایسه کرده‌اند. در یک مطالعه اولیه با ۴۵ مرد و مطالعه دیگری با ۱۰۱ مرد، غلظت، تحرک و تعداد کل به شکل معناداری بدتر نشدند (Gonzalez و همکاران، ۲۰۲۱؛ Massarotti و همکاران، ۲۰۲۲).

مطالعه‌ای روی ۲٬۱۲۶ زوج حتی به پرسش واقعی بارداری نزدیک‌تر است. این مطالعه فقط نتایج آزمایش را ندید، بلکه احتمال بارداری در هر چرخه را بررسی کرد. واکسیناسیون هر یک از زوجین با کاهش احتمال لقاح همراه نبود (Wesselink و همکاران، ۲۰۲۲).

مرورهای نظام‌مند همین الگو را جمع‌بندی می‌کنند و اثر منفی بر پارامترهای بررسی‌شده اسپرم نمی‌یابند (Huang و همکاران، ۲۰۲۳). بااین‌حال، بسیاری از مطالعات منفرد کوچک و از نظر طراحی متفاوت‌اند. به همین دلیل مرور دیگری کیفیت شواهد را پایین ارزیابی می‌کند (مرور کیفیت شواهد). این موضوع نتایج را بی‌ارزش نمی‌کند، اما اجازه وعده مطلق نمی‌دهد.

پژوهشی با نتیجه متفاوت را هم باید مطرح کرد

یک مطالعه گذشته‌نگر کوچک بر ۳۷ اهداکننده اسپرم، ۷۵ تا ۱۲۵ روز پس از دوز دوم BNT162b2 کاهش غلظت و تعداد کل اسپرم‌های متحرک را گزارش کرد. بیش از ۱۴۵ روز پس از واکسن، بهبود دیده شد؛ حجم و تحرک آسیب ندیدند (Gat و همکاران، ۲۰۲۲).

این مشاهده نه باید پنهان شود و نه به خبر عقیم‌سازی تبدیل گردد. گروه کوچک بود، گروه کنترل واکسینه‌نشده‌ای هم‌زمان پیگیری نشد و نشانه موقت بود. بنابراین با ادعای ناباروری دائمی سازگار نیست. بااین‌حال یادآوری می‌کند که علم صادق به زبان مطلقِ خطر صفر نیاز ندارد: تفسیر خوب داده‌هایی را که کاملاً با خط اصلی هماهنگ نیستند نیز نشان می‌دهد.

چه می‌دانیم و چه چیزهایی هنوز نامشخص‌اند؟

واکسن‌های mRNA که در سال‌های نخست همه‌گیری استفاده شدند بیش از همه بررسی شده‌اند. درباره واکسن‌های ناقل ویروسی و غیرفعال نیز داده وجود دارد، اما نه به یک اندازه برای هر پلتفرم، دوز یادآور، ترکیب و بیماری نادر. بسیاری از مطالعات مردان سالم را فقط چند ماه دنبال کردند. مطالعات کوچک قبل و بعد اصولاً برای کشف رویدادهای بسیار نادر مناسب نیستند.

با وجود این محدودیت‌ها، تصویر کلی از مجموعه روایت‌های شخصی گویاتر است: هیچ نشانه منسجمی از افت مداوم پارامترهای معمول اسپرم، احتمال لقاح طبیعی یا نتایج روش‌های کمک‌باروری وجود ندارد. بیان دقیق این نیست که هر اثری برای همیشه رد شده است؛ بلکه پژوهش موجود عقیم‌سازی ادعایی را نشان نمی‌دهد.

مقایسه واکسن، عفونت و تب

پس از واکسیناسیون

بیشتر داده‌های قبل و بعد افت مداوم و مهم بالینی نشان نمی‌دهند. اگر واکنش واکسن با تب بالا همراه باشد، خود تب فارغ از علتش می‌تواند موقتاً نقش داشته باشد.

پس از عفونت SARS‑CoV‑2

عفونت می‌تواند تب و التهاب سیستمیک شدیدتری ایجاد کند. در مطالعه زوج‌ها به سرپرستی Wesselink، عفونت شریک مرد در ۶۰ روز قبل با کاهش موقت احتمال لقاح همراه بود؛ بعداً این نشانه دیده نشد.

پس از تب با علت دیگر

این ارتباط قدیمی‌تر از کووید‑۱۹ است. در مطالعه نمونه‌های ماهانه ۲۷ مرد سالم، غلظت، تحرک و ریخت‌شناسی پس از دوره‌های تب موقتاً نامطلوب‌تر بود. شدت و روند میان افراد تفاوت زیادی داشت (Carlsen و همکاران، ۲۰۰۳).

این موضوع اهمیت زمان‌بندی را توضیح می‌دهد. شکل‌گیری و بلوغ اسپرم چند هفته طول می‌کشد. بنابراین ممکن است اثر عفونت در آزمایش دیده شود، حتی وقتی مدت‌هاست احساس سلامتی می‌کنید. اما نتیجه آن توقف خودکار سه‌ماهه رابطه جنسی، اهدا یا درمان نیست؛ فقط باید تب اخیر هنگام تفسیر ذکر شود.

این داده‌ها برای IVF، ICSI و IUI چه معنایی دارند؟

کسی که در میانه درمان ناباروری است به چیزی بیش از طبیعی ماندن میانگین آزمایش نیاز دارد. مهم است که آیا لقاح، رشد جنین و شانس بارداری بدتر می‌شوند. یک مرور نظام‌مند مطالعات کمک‌باروری در بیشتر موارد تفاوت آماری معناداری در پاسخ به تحریک، کیفیت جنین، لانه‌گزینی یا پیامد بارداری نیافت (مرور واکسن کووید‑۱۹ و کمک‌باروری).

مطالعه‌ای روی ۲۷۱ شریک مرد واکسینه و ۲۷۱ فرد مشابه واکسینه‌نشده، واکسن غیرفعال CoronaVac را بررسی کرد. نرخ لقاح، رشد جنین، لانه‌گزینی و بارداری بالینی تفاوت آماری معناداری نداشتند. برخی پارامترهای اسپرم نوسان کردند، اما تعداد کل اسپرم‌های متحرک مشابه ماند و همه مقادیر بالاتر از حد مرجع پایین بودند (Wang و همکاران، ۲۰۲۲).

این داده‌ها تعویق عمومی درمان را فقط به دلیل واکسن قبلی توجیه نمی‌کنند. اگر پس از واکسن یا عفونت تب بالا رخ داده یا آزمایش بسیار مختل از قبل شناخته شده است، تیم می‌تواند درباره نمونه زودتر، کنترل دیرتر یا در شرایط ویژه انجماد تصمیم بگیرد. سن و فشار زمانی هر دو فرد بخشی از این تصمیم‌اند.

آیا وضعیت واکسیناسیون اهداکننده مهم است؟

در اسپرم اهدایی، میل به کنترل به‌ویژه قابل فهم است: تصمیم فقط درباره یک نمونه نیست، بلکه احتمال شکل‌گیری یک کودک را هم دربرمی‌گیرد. وضعیت واکسیناسیون مانند قانون ساده بله یا نه به نظر می‌رسد. بااین‌حال از نظر پزشکی به پرسش‌های تعیین‌کننده کیفیت و ایمنی نمونه مشخص پاسخ نمی‌دهد.

• غلظت، تعداد کل و تحرک چگونه اندازه‌گیری شده‌اند؟
• نمونه نسبت به تب، عفونت و مصرف دارو چه زمانی تهیه شده است؟
• چه غربالگری عفونی انجام شده و چقدر به‌روز است؟
• آیا سابقه سلامت و خانوادگی قابل بررسی است؟
• آیا هویت، رضایت، مستندات و قابلیت رهگیری روشن‌اند؟

اهداکننده واکسینه‌نشده می‌تواند مانند اهداکننده واکسینه مقادیر عالی، متوسط یا ضعیف داشته باشد. حق دارید درباره واکسن بپرسید و مرز شخصی بگذارید. مشکل زمانی آغاز می‌شود که واکسینه‌نشده به‌عنوان مهر کیفیت پزشکی یا دلیل قیمت خیالی فروخته شود. برچسب جای آزمایش را نمی‌گیرد.

رایج‌ترین افسانه‌ها و پرسش‌ها

بسیاری از این عبارت‌ها در جست‌وجو دیده می‌شوند، چون واقعاً ذهن مردم را مشغول می‌کنند. شایسته پاسخ روشن‌اند، اما نه یک تیتر جداگانه برای هر جمله.

آیا واکسن کووید‑۱۹ مردان را نابارور می‌کند؟

مطالعات هم‌گروهی و مرورها تا امروز افت دائمی پارامترهای معمول اسپرم یا کاهش احتمال لقاح به علت واکسن را نشان نمی‌دهند. این مستقیم‌ترین پاسخ به ترس از عقیم شدن است.

آیا mRNA واکسن می‌تواند DNA اسپرم را تغییر دهد؟

mRNA برای مدت کوتاه دستورالعملی در سیتوپلاسم می‌دهد و سپس تجزیه می‌شود. وارد هسته حاوی DNA نمی‌شود و داده‌ها ادغام آن در DNA اسپرم را نشان نمی‌دهند.

آیا آنتی‌بادی‌ها به پروتئین باروری سین‌سیتین‑۱ حمله می‌کنند؟

برای واکنش متقاطع ادعایی شواهد قابل اتکایی وجود ندارد. این ادعا با بارداری‌ها و داده‌های باروری مشاهده‌شده پس از واکسن نیز سازگار نیست.

آیا واکسن از راه اسپرم یا رابطه منتقل می‌شود؟

خیر. واکسیناسیون از راه رابطه یا تماس با مایع منی منتقل نمی‌شود. پس از پاسخ ایمنی ممکن است آنتی‌بادی در مایعات بدن اندازه‌گیری شود؛ این ریزش واکسن یا واکسیناسیون غیرمستقیم نیست. مطالعه ۸۶ مرد ارتباطی میان آنتی‌بادی در پلاسمای منی و شاخص‌های ضعیف‌تر نیافت (Chillon و همکاران، ۲۰۲۳).

آیا اسپرم واکسینه‌نشده سالم‌تر یا ارزشمندتر است؟

نه به دلیل این ویژگی. سلامت و مناسب بودن نمونه از اندازه‌گیری، غربالگری، منبع و زمینه مشخص می‌شود. بازاریابی کمبود این واقعیت را تغییر نمی‌دهد.

آیا باید پیش از واکسن برای احتیاط اسپرم را منجمد کرد؟

برای مردان سالم، واکسن کووید‑۱۹ به‌تنهایی نیاز عمومی ایجاد نمی‌کند. انجماد پیش از درمان‌های شناخته‌شده تهدیدکننده باروری، مانند برخی شیمی‌درمانی‌ها یا پرتودرمانی‌ها، مهم اما موضوعی متفاوت است.

آیا باید پس از واکسن سه ماه اقدام به بارداری را متوقف کرد؟

داده‌ها انتظار عمومی صرفاً به علت واکسن را توجیه نمی‌کنند. پس از تب بالا، آزمایش دیرتر ممکن است تصویر پایدارتری بدهد؛ زیر فشار زمان، آزمایش زودهنگام همراه با کنترل بعدی می‌تواند بهتر از انتظار بدون اطلاعات باشد.

آیا دوز یادآور از واکسیناسیون اولیه زیان‌بارتر است؟

نشانه منسجمی از افت دائمی پس از دوز اضافه وجود ندارد. حجم داده‌ها برحسب واکسن، دوز و فاصله متفاوت است، بنابراین یک هم‌زمانی فردی نباید به قانون کلی تبدیل شود.

آیا واکسن بر میل جنسی، نعوظ یا تستوسترون اثر دارد؟

بدحالی موقت ممکن است برای مدتی کوتاه بر میل و رابطه اثر بگذارد. نشانه دائمی از واکسن ثابت نشده است. یک مطالعه مقطعی در مردان واکسینه ۴۵ ساله و بالاتر افزایش خطر اختلال نعوظ نیافت، اما به دلیل طراحی خود نمی‌تواند اثرهای نادر یا بلندمدت را با قطعیت رد کند (Diaz و همکاران، ۲۰۲۲).

چگونه آزمایش مایع منی را درست برنامه‌ریزی کنیم؟

اگر درباره کیفیت اسپرم خود وضوح می‌خواهید، آزمایش استاندارد از نتیجه‌گیری بر پایه کارت واکسن مفیدتر است. راهنمای آزمایشگاهی سازمان جهانی بهداشت روش‌های یکسان جمع‌آوری و تحلیل را شرح می‌دهد. از جمله دو تا هفت روز پرهیز از انزال، جمع‌آوری تا حد امکان کامل نمونه و انتقال سریع و کنترل‌شده به آزمایشگاه.

• تاریخ تب، عفونت حاد و داروهای مهم را یادداشت کنید.
• اگر بخشی از نمونه از دست رفت به آزمایشگاه بگویید.
• آزمایش‌های پیگیری را تا حد امکان در شرایط مشابه مقایسه کنید.
• نتیجه غیرطبیعی را تأیید کنید، نه اینکه از یک مقدار علت بسازید.
• انحراف شدید، آزواسپرمی یا علائم را با متخصص آندرولوژی یا اورولوژی مطرح کنید.

برای اطلاعات بیشتر درباره آمادگی، مقادیر آزمایش و محدودیت‌ها، مقاله RattleStork با عنوان توضیح ساده آزمایش مایع منی را بخوانید.

اگر مقادیر پس از واکسن یا عفونت بد باشند چه کنیم؟

اول، از یک برگه تشخیص مادام‌العمر نسازید. با آزمایشگاه یا پزشک بررسی کنید نمونه کامل بوده، پرهیز چقدر طول کشیده و آیا در هفته‌های قبل تب، کووید‑۱۹، عفونت دیگر، داروی جدید یا فشار غیرعادی وجود داشته است. آزمایش دوم در شرایط مشابه می‌تواند نشان دهد نتیجه پایدار است یا نه.

در تعداد بسیار کم اسپرم، نبود اسپرم، درد، تورم یا توده قابل لمس، بررسی نباید ماه‌ها عقب بیفتد. همین موضوع زمانی که درمان شروع شده یا عامل مربوط به شریک فشار زمانی ایجاد می‌کند صادق است. هدف در آن وضعیت پیروزی در بحث سیاسی نیست، بلکه انتخاب بهترین گام بعدی برای برنامه مشخص فرزندآوری است.

مکمل‌ها نیز پاسخ سریع برای یافته نامشخص نیستند. خواب، نیکوتین، الکل، گرمای شدید، استروئیدهای آنابولیک، اضافه‌وزن، بیماری‌ها و داروها ممکن است مهم باشند، اما هر توصیه عمومی به هر علتی نمی‌خورد. نخست تشخیص، سپس تغییر هدفمند.

نکته جالب: Unvaxxed sperm is the next Bitcoin

شاید عجیب‌ترین حاشیه بحث جمله روی این پلاکارد بود. تصویر در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۱ در تظاهرات علیه اجباری شدن واکسن در وین گرفته شد. بعداً پروژه‌های میم‌کوین این ایده را برداشتند و توکن‌هایی با نام‌هایی مانند Unvaxxed Seamen یا Unvaxxed Sperm بازاریابی کردند.

شوخی، اسپرم افراد واکسینه‌نشده را کالای نایاب آینده برای سفته‌بازی نشان می‌دهد. از نظر پزشکی این منطق بیت‌کوینی درست نیست: وضعیت واکسن نمونه را خودکار نایاب یا بهتر نمی‌کند. اما این میم به‌عنوان سند زمانه خوب نشان می‌دهد که ترسی واقعی درباره سلامت چقدر سریع می‌تواند به نماد اعتراض، کلیک‌بیت و مدل کسب‌وکار تبدیل شود.

منبع تصویر: Wikimedia Commons. پست تبلیغاتی همان زمان پروژه توکن خود پروژه را الهام‌گرفته از میم توصیف می‌کرد؛ این بازاریابی را ثابت می‌کند، نه فایده پزشکی یا اعتبار اقتصادی را.

چه زمانی مشاوره پزشکی مفید است؟

فارغ از وضعیت واکسن، بررسی اورولوژی یا آندرولوژی زمانی مفید است که:

• پس از ۱۲ ماه رابطه منظم بدون پیشگیری بارداری رخ نداده باشد؛
• خطرهای شناخته‌شده باروری وجود داشته یا درمان برنامه‌ریزی شده باشد؛
• آزمایش مایع منی بارها غیرطبیعی باشد؛
• درد، تورم، توده، تب یا نشانه دیگری در ناحیه بیضه ایجاد شود؛
• درمانی که ممکن است باروری را تهدید کند در پیش باشد.

در اهدای اسپرم، این مقاله جای غربالگری پزشکی یا مشاوره درباره مسیر مشخص اهدا را نمی‌گیرد.

جمع‌بندی

ترس از عقیم شدن بر اثر واکسن کووید‑۱۹ قابل درک است، اما پژوهش‌های کنونی آن را تأیید نمی‌کنند. مطالعات موجود افت مداوم پارامترهای معمول اسپرم، کاهش احتمال لقاح یا نتایج همواره بدتر کمک‌باروری را نشان نمی‌دهند. نشانه کوچک و موقت مطالعه اهداکنندگان بخشی از تصویر کامل است، اما ناباروری دائمی را ثابت نمی‌کند.

کسی که برای فرزندآوری یا اهدا دنبال اطمینان است نباید به برچسب واکسن بچسبد. مقادیر استاندارد آزمایشگاهی، فاصله زمانی از تب و عفونت، غربالگری مناسب، مستندات قابل رهگیری و توضیح صادقانه محدودیت هر آزمایش گویاترند.