Bakuna laban sa COVID‑19 at pagkamayabong ng lalaki: nagdudulot ba ito ng pagkabaog?

Bakit madaling paniwalaan ang takot sa pagkabaog?

Hindi direktang nararamdaman ang pagkamayabong. Maaaring lumipas ang mga buwan sa pagitan ng posibleng sanhi at pagbubuntis na hindi nangyayari. Kasabay nito, pabago-bago ang mga sukat sa semilya kahit sa malulusog na lalaki. Dahil dito, nakaaakit ang isang simpleng paliwanag: parang ebidensiya ang masamang resulta pagkatapos ng bakuna, kahit hindi sapat ang pagkakasunod lamang ng mga pangyayari para patunayan ang sanhi.

Nagsabay-sabay ang ilang takot noong pandemya. Ayon sa isang pahayag, maaari raw atakihin ng mga antibody laban sa spike protein ang syncytin‑1, isang protinang mahalaga sa inunan, dahil sa diumano’y pagkakahawig. Sabi naman ng isa pa, mababago raw ng mRNA ng bakuna ang DNA ng mga selulang reproduktibo. Hindi sinusuportahan ng mga kilalang mekanismong biyolohikal at naobserbahang datos sa pagkamayabong ang mga ideyang ito. Detalyadong tinatalakay ng RKI ang mito tungkol sa pagbuo ng pamilya, at malinaw na ipinapaliwanag ng CDC kung paano gumagana ang mga bakuna at kung bakit hindi pumapasok sa nucleus ng selula ang mRNA ng bakuna.

Hindi awtomatikong laban sa agham ang mga taong may ganitong pangamba. Madalas ay naghahanap lang sila ng malinaw na sagot sa napakapersonal na tanong. Sineseryoso ng mabuting sagot ang takot, pero pinag-iiba pa rin nito ang hinala, isang indibidwal na kaso, at isang maaasahang palatandaan sa pananaliksik.

Paano naman ang ibang bakuna?

Ang mga detalyadong pag-aaral sa semilya na tinalakay dito ay tungkol sa mga bakuna laban sa COVID‑19. Hindi basta mailalapat ang mga resulta sa bawat ibang bakuna, dahil hindi iisang produkto na iba-iba lang ang pangalan ang mga bakuna sa tigdas, trangkaso, HPV, o tetano. Kailangang tingnan ang datos, uri, at rekomendasyon para sa mismong bakuna.

Gayunman, wala ring matibay na batayan ang pangkalahatang pahayag na nagdudulot ng pagkabaog ang mga bakuna. Binabanggit ng RKI ang mga pag-aaral sa iba’t ibang bakuna at wala itong nakikitang epekto sa pagkamayabong. Maaari pa ring magkaiba ang rekomendasyon kapag nagpaplanong magbuntis, depende sa bakuna. Usapin iyon ng tamang panahon at proteksiyon laban sa partikular na sakit, hindi awtomatikong senyales ng nasirang spermatozoa.

Kung may alinlangan ka tungkol sa isang partikular na bakuna habang sumasailalim sa gamutan para magkaanak, sabihin sa pangkat na gumagamot ang eksaktong produkto, petsa, at mga reaksiyon gaya ng mataas na lagnat. Mas kapaki-pakinabang iyon kaysa sa pangkalahatang tanong kung mabuti o masama sa semilya ang mga bakuna.

Hindi pareho ang kalidad ng semilya at pagkamayabong

Hindi direktang sinusukat ng karamihan sa mga pag-aaral kung makakabuo ng anak ang lalaki kalaunan. Pangunahing ikinukumpara nila ang mga sukat sa pagsusuri ng semilya:

• dami: kabuuang dami ng inilabas na semilya;
• konsentrasyon: bilang ng spermatozoa bawat mililitro;
• kabuuang bilang: bilang ng spermatozoa sa buong semilya;
• paggalaw: dami ng spermatozoa na gumagalaw at sumusulong;
• hugis: bahaging tumutugma sa sinusuring pamantayan ng anyo;
• karagdagang panukat: depende sa tanong, gaya ng pagkapira-piraso ng DNA.

Mahalaga ang mga sukat na ito, pero walang isa man na mag-isang nagtatakda ng matigas na hangganan sa pagitan ng may kakayahang magkaanak at baog. Tinatawag ng mga patnubay sa urology sa Europa na di-tuwirang panukat ang mga parameter ng semilya at inirerekomendang suriin nang magkasama ang kakayahang reproduktibo ng dalawang taong sangkot. Maaaring magkaroon ng likas na pagbubuntis kahit may ilang hindi normal na halaga; sa kabilang banda, hindi garantiya ng pagbubuntis ang normal na pagsusuri.

May kasaysayan din ang bawat sample. Maaapektuhan ang resulta ng tagal ng pag-iwas sa pagbulalas, hindi kumpletong pagkolekta, pagbiyahe ng sample, gamot, impeksiyon, lagnat, at likas na pagkakaiba-iba ng katawan. Kaya isang piraso lamang ng impormasyon ang isang resulta, hindi hatol sa pagkalalaki at hindi panghabambuhay na sertipiko ng pagkamayabong.

Ano ang ipinakikita ngayon ng pananaliksik?

Hindi nakasalalay sa iisang pag-aaral ang nakapapanatag na kabuuang sagot. Inihambing ng ilang pangkat ng mananaliksik ang mga sample ng parehong mga lalaki bago at pagkatapos ng pagbabakuna. Sa isang maagang pag-aaral sa 45 lalaki at isa pa sa 101 kalahok, walang mahalagang paglala sa konsentrasyon, paggalaw, at kabuuang bilang (Gonzalez at mga kasama, 2021; Massarotti at mga kasama, 2022).

Mas malapit sa aktuwal na tanong tungkol sa pagbubuntis ang pag-aaral sa 2,126 magkapareha. Hindi lamang mga resulta sa laboratoryo ang tiningnan nito kundi pati ang posibilidad ng pagbubuntis sa bawat siklo. Hindi naiugnay ang pagbabakuna ng alinmang kapareha sa mas mababang posibilidad ng paglilihi (Wesselink at mga kasama, 2022).

Binubuod ng mga sistematikong pagsusuri ang kaparehong larawan at wala silang nakikitang masamang epekto sa mga parameter ng semilyang sinuri (Huang at mga kasama, 2023). Gayunman, maliit at magkakaiba ang paraan ng maraming indibidwal na pag-aaral. Kaya mababa ang pagtataya ng isa pang pagsusuri sa kalidad ng ebidensiya (pagsusuri sa kalidad ng ebidensiya). Hindi nito binabale-wala ang mga resulta, pero hindi rin nito pinahihintulutan ang ganap na pangako.

Dapat ding talakayin ang naiibang resulta

Isang maliit na pag-aaral na tumingin pabalik sa mga rekord ng 37 donor ng semilya ang nag-ulat ng mas mababang konsentrasyon at kabuuang bilang ng gumagalaw na spermatozoa 75–125 araw matapos ang ikalawang dosis ng BNT162b2. Makalipas ang higit 145 araw, nakitang bumalik ang mga halaga; hindi naapektuhan ang dami at paggalaw (Gat at mga kasama, 2022).

Hindi dapat itago ang obserbasyong ito, pero hindi rin dapat palakihin bilang balita ng permanenteng pagkabaog. Maliit ang grupo, walang kasabay na hindi bakunadong pangkat na paghahambingan, at pansamantala ang resulta. Kaya hindi nito sinusuportahan ang pahayag ng pangmatagalang pagkabaog. Ipinapaalala lamang nito kung bakit hindi kailangan ng tapat na agham ang ganap na pangakong walang anumang panganib: kasama sa mahusay na pagpapaliwanag ang datos na hindi lubos na kasya sa pangunahing larawan.

Ano ang alam natin at ano ang hindi pa?

Pinakamalawak na napag-aralan ang mga bakunang mRNA na ginamit sa unang mga taon ng pandemya. May datos din sa mga bakunang viral vector at inactivated, pero hindi pareho ang dami para sa bawat uri, booster, kombinasyon, at bihirang kondisyon. Ilang buwan lamang sinubaybayan ng maraming pag-aaral ang malulusog na lalaki. Hindi rin likas na angkop ang maliliit na pag-aaral bago at pagkatapos ng bakuna para matukoy ang napakabihirang pangyayari.

Sa kabila ng mga limitasyong ito, mas makabuluhan ang kabuuang larawan kaysa sa koleksiyon ng mga kuwento ng iisang tao: walang pare-parehong palatandaan ng tuloy-tuloy na paglala sa karaniwang mga sukat ng semilya, likas na posibilidad ng paglilihi, o mga resultang mula sa pamamaraang tumutulong sa reproduksiyon. Hindi ibig sabihin nito na tuluyan nang naalis ang bawat posibleng epekto. Ang tumpak na pahayag ay hindi ipinakikita ng kasalukuyang pananaliksik ang sinasabing sterilisasyon.

Paghahambing ng bakuna, impeksiyon, at lagnat

Pagkatapos ng pagbabakuna

Karamihan sa datos bago at pagkatapos ng bakuna ay hindi nagpapakita ng tuloy-tuloy na paglala na may kabuluhang medikal. Kung may mataas na lagnat bilang reaksiyon, maaaring pansamantalang may epekto ang lagnat anuman ang sanhi nito.

Pagkatapos ng impeksiyon ng SARS‑CoV‑2

Maaaring magdulot ang impeksiyon ng lagnat at mas malakas na pamamaga sa buong katawan. Sa pag-aaral sa mga magkapareha nina Wesselink, ang impeksiyon ng lalaking kapareha sa nakaraang 60 araw ay naiugnay sa pansamantalang mas mababang posibilidad ng paglilihi; kalaunan ay nawala ang palatandaang ito.

Pagkatapos ng lagnat na iba ang sanhi

Mas matagal nang kilala ang ugnayang ito kaysa COVID‑19. Sa pag-aaral na may buwanang sample mula sa 27 malulusog na lalaki, pansamantalang naging mas mababa ang konsentrasyon, paggalaw, at normal na hugis pagkatapos ng lagnat. Malaki ang pagkakaiba ng tindi at tagal sa bawat tao (Carlsen at mga kasama, 2003).

Ipinapaliwanag nito kung bakit mahalaga ang panahon. Ilang linggo ang paggawa at paghinog ng spermatozoa. Kaya maaaring makita pa sa pagsusuri ng semilya ang epekto ng impeksiyon kahit matagal ka nang maayos. Hindi nito awtomatikong hinihingi ang tatlong buwang pahinga sa pakikipagtalik, pagbibigay ng semilya, o gamutan. Kailangan lamang banggitin ang kamakailang lagnat kapag binibigyang-kahulugan ang resulta.

Ano ang ibig sabihin nito para sa IVF, ICSI, at IUI?

Higit pa sa pahayag na karaniwang nananatiling normal ang pagsusuri ng semilya ang kailangan ng taong nasa gamutan para magkaanak. Mahalaga kung lumalala ang pertilisasyon, pagbuo ng embryo, at posibilidad ng pagbubuntis. Sa sistematikong pagsusuri ng mga pag-aaral sa mga pamamaraang tumutulong sa reproduksiyon, karaniwang walang makabuluhang pagkakaiba sa tugon sa stimulasyon, kalidad ng embryo, implantasyon, o resulta ng pagbubuntis (pagsusuri sa mga bakuna laban sa COVID‑19 at assisted reproduction).

Sinuri sa isang pag-aaral ang inactivated na bakunang CoronaVac sa 271 bakunado at 271 maihahambing na hindi bakunadong lalaking kapareha. Walang makabuluhang pagkakaiba sa antas ng pertilisasyon, pagbuo ng embryo, implantasyon, at klinikal na pagbubuntis. Nagbago-bago ang ilang parameter ng semilya, pero magkatulad ang kabuuang bilang ng gumagalaw na spermatozoa at lahat ng halaga ay nanatili sa itaas ng mababang hangganan ng sanggunian (Wang at mga kasama, 2022).

Hindi sinusuportahan ng datos ang awtomatikong pagpapaliban ng gamutan dahil lamang sa dating bakuna. Kung nagkaroon ng mataas na lagnat pagkatapos ng bakuna o impeksiyon, o mayroon nang lubhang hindi normal na pagsusuri ng semilya, maaaring magpasya ang pangkat kung mas angkop ang maagang sample, susunod na pagsusuri, o pagyeyelo sa isang espesyal na sitwasyon. Kasama sa pasya ang edad at kakulangan sa oras ng dalawang taong sangkot.

Mahalaga ba ang katayuan sa pagbabakuna ng donor?

Sa semilya ng donor, madaling maunawaan ang hangaring magkaroon ng kontrol: hindi lamang sample ang usapan kundi ang posibilidad na mabuo ang isang bata. Mukhang nagbibigay ng simpleng oo-o-hindi na tuntunin ang katayuan sa pagbabakuna. Pero hindi nito sinasagot ang mga tanong na talagang tumutukoy sa kalidad at kaligtasan ng sample.

• Paano sinukat ang konsentrasyon, kabuuang bilang, at paggalaw?
• Kailan kinuha ang sample kaugnay ng lagnat, impeksiyon, at gamot?
• Anong pagsusuri para sa impeksiyon ang ginawa at gaano ito kabago?
• Mapatutunayan ba ang kasaysayan ng kalusugan at pamilya?
• Malinaw ba ang pagkakakilanlan, pahintulot, dokumentasyon, at kakayahang matunton ang pinagmulan?

Maaaring napakaganda, katamtaman, o mahina ang mga resulta ng semilya ng donor na hindi bakunado, gaya rin ng sa bakunadong donor. Maaari kang magtanong tungkol sa bakuna at magtakda ng personal na hangganan. Nagiging problema kapag ibinebenta ang pagiging hindi bakunado bilang garantiya ng medikal na kalidad o dahilan para sa kathang-isip na presyo. Hindi kapalit ng pagsusuri ang isang tatak.

Pinakakaraniwang mga mito at tanong

Lumalabas sa paghahanap ang marami sa mga pahayag na ito dahil tunay na iniisip ng mga tao ang mga ito. Nararapat ang malinaw na sagot, pero hindi kailangan ng hiwalay na heading para sa bawat pangungusap.

Nagdudulot ba ng pagkabaog sa lalaki ang bakuna laban sa COVID‑19?

Hindi nagpapakita ang mga pag-aaral sa mga grupo at mga sistematikong pagsusuri ng pangmatagalang paglala sa karaniwang mga sukat ng semilya o mas mababang posibilidad ng paglilihi dahil sa bakuna. Ito ang pinakadirektang sagot sa takot sa pagkabaog.

Mababago ba ng mRNA ng bakuna ang DNA ng spermatozoa?

Pansamantalang naghahatid ng tagubilin sa cytoplasm ang mRNA ng bakuna at pagkatapos ay nasisira. Hindi ito pumapasok sa nucleus kung nasaan ang DNA; hindi ipinakikita ng datos ang pagsasama nito sa DNA ng spermatozoa.

Inaatake ba ng mga antibody ang protinang syncytin‑1?

Walang matibay na ebidensiya para sa sinasabing reaksiyong tatama rin sa syncytin‑1. Hindi rin tugma ang pahayag sa naobserbahang datos sa pagbubuntis at pagkamayabong pagkatapos ng bakuna.

Naililipat ba ang bakuna sa semilya o pakikipagtalik?

Hindi. Hindi naipapasa ang bakuna sa pakikipagtalik o pagdikit sa inilabas na semilya. Matapos ang tugon ng immune system, maaaring masukat ang mga antibody sa likido ng katawan; hindi ito paglabas ng bakuna o di-tuwirang pagbabakuna. Walang nakitang ugnayan ang pag-aaral sa 86 lalaki sa pagitan ng mga antibody sa seminal plasma at mas masamang parameter ng semilya (Chillon at mga kasama, 2023).

Mas malusog o mas mahalaga ba ang semilya ng hindi bakunadong donor?

Hindi dahil lamang sa katangiang iyon. Nakasalalay sa mga sukat, pagsusuri, pinagmulan, at kalagayan ang kalusugan at pagiging angkop ng sample. Hindi iyon nababago ng pagmemerkado na kunwari’y kakaunti ang suplay.

Dapat bang magpalamig at mag-imbak ng semilya bago magpabakuna?

Para sa malulusog na lalaki, hindi ito pangkalahatang kailangan dahil lamang sa bakuna laban sa COVID‑19. Mahalaga ang cryopreservation bago sa mga gamutang kilalang nagbabanta sa pagkamayabong, gaya ng ilang chemotherapy o radiation, pero ibang usapin iyon.

Dapat bang ipagpaliban nang tatlong buwan ang pagbuo ng pamilya pagkatapos ng bakuna?

Hindi sinusuportahan ng datos ang pangkalahatang panahon ng paghihintay dahil lamang sa bakuna. Pagkatapos ng mataas na lagnat, maaaring magbigay ng mas matatag na larawan ang mas huling pagsusuri; kung kapos sa oras, mas makatuwiran ang maagang pagsusuri na may kasunod na pag-ulit kaysa basta maghintay.

Mas nakasasama ba ang booster kaysa sa mga naunang dosis?

Walang pare-parehong palatandaan ng pangmatagalang paglala pagkatapos ng karagdagang dosis. Iba-iba ang dami ng datos ayon sa bakuna, dosis, at pagitan, kaya hindi dapat gawing pangkalahatang tuntunin ang isang pagkakasunod sa panahon.

Maaapektuhan ba ng bakuna ang pagnanasa, paninigas, o testosterone?

Maaaring pansamantalang makaapekto sa pagnanasa at pakikipagtalik ang masamang pakiramdam. Walang napatunayang pangmatagalang palatandaan mula sa bakuna. Walang nakitang mas mataas na panganib ng erectile dysfunction ang isang cross-sectional study sa mga bakunadong lalaking 45 taong gulang pataas, pero hindi nito tiyak na naaalis ang bihira o pangmatagalang epekto dahil sa disenyo ng pag-aaral (Diaz at mga kasama, 2022).

Maayos na pagpaplano ng pagsusuri ng semilya

Kung gusto mo ng linaw tungkol sa kalidad ng sarili mong semilya, mas kapaki-pakinabang ang pamantayang pagsusuri kaysa paghinuha mula sa talaan ng bakuna. Inilalarawan ng manwal ng WHO para sa laboratoryo ang pare-parehong paraan ng pagkolekta at pagsusuri. Kasama rito ang dalawa hanggang pitong araw na pag-iwas sa pagbulalas, pagkolekta ng buong sample hangga’t maaari, at kontrolado at mabilis na pagbiyahe nito sa laboratoryo.

• Itala ang petsa ng lagnat, matinding impeksiyon, at mahahalagang gamot.
• Sabihin sa laboratoryo kung may nawalang bahagi ng sample.
• Kung maaari, ihambing ang mga susunod na pagsusuri sa magkatulad na kondisyon.
• Kumpirmahin ang hindi normal na resulta sa halip na ipaliwanag ito mula sa iisang halaga.
• Talakayin ang malaking paglihis, azoospermia, o mga sintomas sa espesyalista sa pagkamayabong ng lalaki o urologist.

Basahin ang RattleStork article na Malinaw na paliwanag sa pagsusuri ng semilya para sa higit pang impormasyon tungkol sa paghahanda, mga resulta sa laboratoryo, at mga limitasyon ng pagsusuri.

Ano ang gagawin kung masama ang resulta pagkatapos ng bakuna o impeksiyon?

Una, huwag gawing panghabambuhay na diagnosis ang isang papel. Kasama ang laboratoryo o doktor, alamin kung kumpleto ang sample, gaano katagal ang pag-iwas sa pagbulalas, at kung nagkaroon sa nakaraang mga linggo ng lagnat, COVID‑19, ibang impeksiyon, bagong gamot, o matinding pagod. Maipakikita ng ikalawang pagsusuri sa magkatulad na kondisyon kung nananatili ang natuklasan.

Kung napakababa ng bilang ng spermatozoa, walang spermatozoa, o may sakit, pamamaga, o bukol na nakakapa, hindi dapat ipagpaliban nang ilang buwan ang pagsusuri ng doktor. Ganoon din kung nagsimula na ang gamutan para magkaanak o may kalagayan sa kapareha na nagdudulot ng kakulangan sa oras. Hindi layunin ang manalo sa debateng pampolitika kundi piliin ang pinakamainam na susunod na hakbang para sa partikular na plano ng pamilya.

Hindi rin mabilis na sagot ang mga supplement sa resultang hindi pa naipapaliwanag. Maaaring mahalaga ang tulog, nikotina, alak, matinding init, anabolic steroid, labis na timbang, sakit, at gamot, pero hindi tama para sa bawat sanhi ang lahat ng pangkalahatang payo. Alamin muna ang diagnosis, saka gumawa ng pagbabago na nakatuon sa sanhi.

Isang kakaibang detalye: Unvaxxed sperm is the next Bitcoin

Marahil ang pinakakakaibang kuwentong kasama sa debate ay ang linyang nasa karatulang ito. Kinunan ang larawan noong 20 Nobyembre 2021 sa protesta sa Vienna laban sa sapilitang pagbabakuna. Kalaunan, ginamit ng mga proyektong memecoin ang ideya at nagbenta ng mga token na may pangalang Unvaxxed Seamen o Unvaxxed Sperm.

Itinuturing ng biro ang semilya ng hindi bakunadong tao bilang produktong magiging bihira at maaaring pagkakitaan sa espekulasyon. Sa medisina, hindi gumagana ang lohikang ito ng Bitcoin: hindi awtomatikong nagiging bihira o mas mahusay ang sample dahil sa katayuan sa pagbabakuna. Pero bilang dokumento ng panahong iyon, mahusay na ipinakikita ng meme kung gaano kabilis maging simbolo ng protesta, clickbait, at modelo ng negosyo ang tunay na takot sa kalusugan.

Pinagmulan ng larawan: Wikimedia Commons. Sinabi mismo ng post na nag-aanunsiyo ng proyekto noong panahong iyon na hinango sa meme ang proyekto; patunay ito ng pagmemerkado, hindi ng benepisyong medikal o pagiging mapagkakatiwalaang puhunan.

Kailan makatuwiran ang payo ng doktor?

Anuman ang katayuan sa pagbabakuna, makatuwiran ang pagsusuri ng urologist o espesyalista sa pagkamayabong ng lalaki kung:

• walang pagbubuntis matapos ang 12 buwan ng regular na pakikipagtalik nang walang kontrasepsiyon;
• may kilalang panganib sa pagkamayabong o nakaplanong gamutan;
• paulit-ulit na hindi normal ang pagsusuri ng semilya;
• may sakit, pamamaga, bukol, lagnat, o ibang sintomas sa bayag;
• may paparating na gamutang maaaring makasira sa pagkamayabong.

Sa pagbibigay ng semilya, hindi kapalit ng artikulong ito ang medikal na pagsusuri o pagpapayo tungkol sa partikular na paraan ng donasyon.

Buod

Nauunawaan ang takot sa pagkabaog dahil sa bakuna laban sa COVID‑19, pero hindi ito kinukumpirma ng pananaliksik hanggang ngayon. Walang ipinakikitang tuloy-tuloy na paglala sa karaniwang mga sukat ng semilya, mas mababang posibilidad ng paglilihi, o palaging mas masamang resulta sa mga pamamaraang tumutulong sa reproduksiyon ang mga pag-aaral. Kasama sa buong larawan ang maliit at pansamantalang pagbabago sa pag-aaral ng mga donor, pero hindi ito patunay ng permanenteng pagkabaog.

Kung naghahanap ka ng katiyakan para sa pagbuo ng pamilya o pagbibigay ng semilya, huwag kumapit sa tatak ng bakuna. Mas makabuluhan ang pamantayang resulta sa laboratoryo, panahong lumipas mula sa lagnat o impeksiyon, angkop na pagsusuri, dokumentasyong natutunton, at tapat na paliwanag sa limitasyon ng bawat pagsusuri.