Wat PrEP is en wat niet
PrEP staat voor pre-expositieprofylaxe. Daarmee wordt de preventieve inname van bepaalde HIV‑medicijnen door HIV‑negatieve mensen bedoeld, om een HIV‑infectie te voorkomen. PrEP is geen vervanging voor medische begeleiding, maar onderdeel van een gestructureerd preventieconcept met testen, voorlichting en regelmatige controles. WHO: pre-expositieprofylaxe (PrEP).
Belangrijk is de duidelijke afbakening: PrEP beschermt tegen HIV, maar niet tegen andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Voor die infecties blijven testen, condooms en eventueel vaccinaties van belang.
Hoe goed PrEP beschermt
Bij correcte inname is PrEP zeer effectief. Grote studies en openbare gezondheidsgegevens laten zien dat het HIV‑risico bij seksuele contacten met ongeveer 99 procent kan afnemen wanneer PrEP regelmatig wordt ingenomen. CDC: effectiviteit van PrEP.
Beslissend is niet het procentgetal alleen, maar de onderliggende logica. PrEP werkt betrouwbaar als in de kritieke periode voldoende werkzame stof in het lichaam aanwezig is. Onregelmatige inname is de meest voorkomende reden voor verminderde bescherming.
Voor wie PrEP zinvol kan zijn
PrEP is niet gericht op bepaalde identiteiten, maar op situaties met verhoogd HIV‑risico. Het kan zinvol zijn wanneer andere beschermingsstrategieën alleen niet toereikend zijn of niet betrouwbaar kunnen worden toegepast.
Typische situaties zijn:
- seks met partners waarvan de HIV‑status onbekend is of bij wie geen stabiele virusonderdrukking bekend is
- veel wisselende seksuele contacten, met name zonder consequent condoomgebruik
- sekswerk, afhankelijk van de omstandigheden en mogelijkheden tot bescherming
- relaties met een HIV‑positieve partner zonder gegarandeerde aanhoudende virusonderdrukking
- situaties waarin spuitmateriaal gedeeld kan worden
Of PrEP in iemands dagelijks leven past, blijkt het beste tijdens een korte, gestructureerde voorlichting.
Innamevormen van PrEP
Internationaal is dagelijkse orale PrEP de standaard. Daarnaast bestaan gebeurtenisgebonden schema’s, die echter niet voor alle groepen even goed onderzocht zijn en niet overal worden aanbevolen.
Dagelijkse PrEP
Bij dagelijkse PrEP wordt één tablet per dag ingenomen. Het voordeel is een stabiele plasmaconcentratie en een eenvoudige routine. Voor velen is dit de betrouwbaarste variant, omdat het onafhankelijk is van losse situaties.
Gebeurtenisgebonden PrEP
Gebeurtenisgebonden PrEP wordt rond verwachte seksuele contacten ingenomen. Het vereist precies timen en is niet voor iedereen of elke situatie geschikt. Medische voorlichting is hierbij extra belangrijk.
Vanaf wanneer PrEP werkt
Hoe snel PrEP beschermt hangt af van het innameschema, het weefsel en het type blootstelling. Daarom geven richtlijnen bewust vrij conservatieve aanbevelingen en benadrukken ze individuele voorlichting bij de start.
In de beginfase is het raadzaam PrEP consequent in te nemen en geen verkortingen te nemen, ook niet als het risico subjectief laag lijkt.
Welke testen en controles erbij horen
PrEP gaat altijd gepaard met medische begeleiding. Voor de start moet een HIV‑infectie veilig worden uitgesloten; tijdens gebruik zijn regelmatige controles noodzakelijk. Vaak worden HIV‑testen ongeveer elke drie maanden aanbevolen, aangevuld met aanvullende onderzoeken afhankelijk van het risicoprofiel. RIVM: veelgestelde vragen over HIV‑PrEP.
Typisch behoren hierbij:
- HIV‑test voor aanvang en op vaste tijdstippen
- testen op andere seksueel overdraagbare aandoeningen
- controle van de nierfunctie
- voorlichting over inname, bijwerkingen en wisselwerkingen
Deze structuur dient de veiligheid. Vooral belangrijk is het betrouwbare uitsluiten van HIV vóór de start, omdat PrEP niet bedoeld is voor de behandeling van een bestaande infectie.
Bijwerkingen en verdraagbaarheid
De meeste mensen verdragen PrEP goed. In de eerste dagen of weken kunnen milde klachten zoals misselijkheid, hoofdpijn of vermoeidheid optreden, die meestal weer afnemen. Op de lange termijn zijn vooral nierwaarden en in bepaalde situaties botdichtheid relevant, daarom horen regelmatige controles erbij.
Een actuele medische oriëntatie biedt de S2k‑richtlijn over HIV‑pre-expositieprofylaxe. S2k‑richtlijn (Duits) over HIV‑PrEP.
Wisselwerkingen en begeleidende medicatie
Wisselwerkingen komen over het algemeen weinig voor, maar zijn niet uitgesloten. Relevant zijn vooral medicijnen of omstandigheden die de nieren extra belasten. Open communicatie over alle regelmatig gebruikte medicijnen hoort bij veilige toepassing.
PrEP in relaties
In vaste relaties kan PrEP tijdelijk extra zekerheid bieden, bijvoorbeeld als de HIV‑status onduidelijk is of virusonderdrukking nog niet stabiel is aangetoond. Een gezamenlijk plan werkt hier beter dan stilzwijgende aannames.
Als de viruslading bij een HIV‑positief persoon blijvend onder de detectiegrens is, is het seksuele overdrachtsrisico doorgaans extreem laag. Toch kan PrEP in overgangsfases of bij onzekerheid subjectief ontlastend werken.
PrEP, zwangerschap en kinderwens
PrEP kan in bepaalde situaties rondom kinderwens of zwangerschap een rol spelen, bijvoorbeeld bij serodifferentiële paren. In die gevallen is individuele voorlichting bijzonder belangrijk om baten en monitoring goed af te stemmen.
PrEP praktisch en zinvol gebruiken
PrEP werkt het beste wanneer het als onderdeel van een helder plan wordt gebruikt. Dat omvat regelmatige inname, tests en een realistische omgang met risico’s.
- behandel PrEP als vaste routine
- kom betrouwbaar naar controleafspraken
- bij klachten of onzekerheid vroegtijdig medisch advies inwinnen
- STI‑testen zien als normaal onderdeel van seksuele gezondheid
Kosten en praktische planning
Toegang en kosten verschillen sterk tussen landen. In sommige landen maakt PrEP deel uit van de publieke gezondheidszorg, in andere moet het privé worden betaald of is het via specifieke programma’s beschikbaar.
Wie reist of langere tijd in het buitenland verblijft, doet er goed aan vooraf te regelen hoe testen, voorschriften en voorraad worden georganiseerd.
Juridische en regelgevende context
Per land verschillen de voorschrijfregels, eisen aan controles, kostenovername en beschikbare preparaten. Deze regels kunnen veranderen en dienen actueel te worden gecontroleerd.
Voor internationale lezers geldt: gebruik PrEP altijd binnen de lokale medische en juridische kaders.
Mythes en feiten over PrEP
- Mythe: PrEP beschermt tegen alle seksueel overdraagbare infecties. Feit: PrEP beschermt tegen HIV, niet tegen andere SOA’s.
- Mythe: PrEP is alleen voor bepaalde groepen. Feit: beslissend zijn risicosituaties, niet iemands identiteit.
- Mythe: wie PrEP neemt heeft geen tests nodig. Feit: regelmatige testen zijn essentieel voor veilige toepassing.
- Mythe: PrEP beschadigt per definitie de nieren. Feit: de meeste mensen verdragen PrEP goed; controles zijn preventief.
- Mythe: onregelmatige inname is voldoende. Feit: de beschermende werking hangt sterk af van betrouwbare inname.
- Mythe: PrEP en PEP zijn identiek. Feit: PrEP is preventief; PEP wordt na mogelijke blootstelling gebruikt en is tijdkritisch.
Wanneer medische begeleiding extra belangrijk is
Ook tijdens PrEP zijn er situaties waarin hernieuwde begeleiding nuttig of noodzakelijk is.
- klachten die op een acute HIV‑infectie kunnen wijzen
- langer durende onderbrekingen in de inname
- nieuwe medicatie of aandoeningen die de nieren kunnen belasten
- zwangerschap, borstvoeding of concrete kinderwens
- herhaalde STI‑diagnoses met behoefte aan aanpassing van de preventiestrategie
Conclusie
PrEP is een zeer effectieve en goed onderzochte methode voor HIV‑preventie wanneer deze correct wordt toegepast. Het vervangt noch testen noch medische begeleiding, maar kan onderdeel zijn van een helder preventieconcept en de veiligheid aanzienlijk vergroten. Belangrijk zijn realistische verwachtingen, betrouwbare inname en regelmatige controles.
Een neutrale overkoepelende bron met basisinformatie is HIV.gov. HIV.gov: pre-expositieprofylaxe.
