Waarom het onderwerp vaak verkeerd begrepen wordt
Bij oraal contact wordt snel over hiv gesproken. Bij cunnilingus is hiv echter meestal niet het belangrijkste onderwerp. Dat leidt tot een veelvoorkomende verkeerde conclusie: als hiv nauwelijks relevant is, is alles veilig.
Medisch gezien zijn aandoeningen die via slijmvliescontact of dicht huidcontact worden overgedragen belangrijker, bijvoorbeeld hpv of herpes. Ook bacteriële infecties kunnen in de keel aanwezig zijn zonder dat je het meteen merkt. Een goede overzichtsbron over risico's bij oraal contact is te vinden bij de CDC.
De bekende anekdote rond strottenhoofdkanker en HPV
Acteur Michael Douglas kreeg internationaal aandacht toen hij publiekelijk zei dat zijn strottenhoofdkanker mogelijk verband hield met een hpv-infectie die hij aan oraal contact koppelde. De discussie was luid, maar had als nuttig neveneffect dat veel mensen voor het eerst begrepen dat hpv ook in mond- en keelgebied een rol kan spelen.
De nuancering is belangrijk: dat betekent niet dat cunnilingus automatisch kanker veroorzaakt. Het betekent dat bepaalde hpv‑typen geassocieerd kunnen zijn met kanker in mond- en keelgebied. Betrouwbare informatie over hpv en kankerrisico's biedt de CDC.
Wie welk risico loopt bij cunnilingus
Bij oraal contact zijn er twee perspectieven, en beide zijn medisch relevant. De risico's hangen niet af van wie iets ontvangt, maar van welke slijmvliezen en lichaamsvloeistoffen met elkaar in contact komen.
- De gevende persoon heeft mond, tong en keel in contact met de vulva en vaginale afscheiding. Mogelijk zijn er infecties in mond- en keelgebied.
- De ontvangende persoon heeft genitaal huid- en slijmvlies in contact met speeksel en mondslijmvlies. Mogelijk zijn er infecties in het genitale gebied.
Veel infecties geven in het begin geen klachten. Dus: niets zien is geen bewijs voor veiligheid.
Welke soa's bij het likken vooral relevant zijn
HPV
HPV wordt vooral via nauw huidcontact overgedragen. Veel infecties verdwijnen vanzelf, sommige blijven bestaan. Bepaalde typen zijn geassocieerd met kankers, waaronder baarmoederhalskanker en kankers in mond- en keelgebied. In veel landen is de HPV-vaccinatie een belangrijke preventieve maatregel.
Herpes
Herpes kan heel gemakkelijk via huid- en slijmvliescontact worden overgedragen. Koortslip kan genitale herpes veroorzaken en andersom. Ook zonder zichtbare blaasjes is overdracht mogelijk.
Gonorroe
Gonorroe kan in de keel voorkomen, vaak zonder klachten. Dat is relevant omdat keelinfecties onopgemerkt kunnen blijven en doorgegeven kunnen worden.
Chlamydia
Chlamydia komt in de keel minder vaak voor dan in het genitaal gebied, maar is mogelijk. Ook hier geldt: geen klachten ervaren betekent niet automatisch geen consequenties.
Syfilis
Syfilis kan worden overgedragen door contact met besmettelijke huidplekjes. Die plekjes kunnen klein zijn en worden soms over het hoofd gezien.
Hiv bij cunnilingus
Het hiv‑risico bij oraal contact wordt over het algemeen als zeer laag beschouwd. Speeksel draagt hiv niet over. Een theoretisch risico bestaat vooral wanneer geïnfecteerd bloed in relevante mate in contact komt met openingen in de mond, bijvoorbeeld bij verse wondjes of ontstoken tandvlees.
Voor een algemene risicobeoordeling van seksuele activiteiten is het overzicht van de NHS nuttig.
Wat het risico merkbaar verhoogt
- Open wondjes in de mond, sterk ontstoken tandvlees of verse beschadigingen
- Zichtbare huidafwijkingen, blaasjes, wonden of ongebruikelijke afscheiding in het genitale gebied
- Contact met bloed, vooral als er bovendien mondwondjes zijn
- Onduidelijke afspraken over testen en klachten bij nieuwe partners
In de praktijk betekent dit: als iets geïrriteerd is, als iets brandt of er visueel iets anders lijkt, is pauzeren vaak de verstandigste optie.
Beschermingsmogelijkheden die in het dagelijks leven echt werken
Barrières kunnen het risico verlagen. Bij cunnilingus zijn latexdoekjes (dental dams) een optie, maar in de praktijk worden ze weinig gebruikt. Voor velen is de belangrijkste bescherming daarom een combinatie van vaccinaties, duidelijke omgang met klachten en een teststrategie die bij iemands leven past.
Voor informatie over de HPV‑vaccinatie en de aanbevelingen biedt het RIVM een nuchtere oriëntatie.
Tests, symptomen en de meest voorkomende denkfout
Veel mensen wachten op duidelijke symptomen. Het probleem is: een groot deel van soa's verloopt in het begin ongemerkt. Daarom is testen niet alleen een reactie op klachten, maar vaak onderdeel van verantwoord seksueel gedrag.
Als je vaak wisselende partners hebt, nieuwe contacten hebt of er een concrete aanleiding is, is een testgesprek bij een huisartsenpraktijk, soa‑kliniek of gezondheidscentrum raadzaam. Belangrijk is ook de locatie van de test: sommige infecties worden alleen gevonden als specifiek in de keel of het genitaal gebied wordt getest.
Wetgeving en verantwoordelijkheid
Seksuele handelingen vereisen toestemming, en dat geldt ongeacht of het om geslachtsgemeenschap of oraal contact gaat. Voor minderjarigen en situaties met machtsongelijkheid gelden extra beschermregels. Internationaal kunnen leeftijden en details verschillen. Wie grensoverschrijdend woont of reist, moet de lokale regels kennen. Dit is geen juridisch advies, maar een realistische waarschuwing dat regels per land kunnen afwijken.
Mythen en feiten over cunnilingus en soa's
- Mythe: likken is automatisch veilig omdat er geen penetratie is. Feit: slijmvliescontact is voldoende voor meerdere soa's.
- Mythe: alleen de gevende persoon kan zich besmetten. Feit: overdracht kan in beide richtingen plaatsvinden.
- Mythe: als je niets ziet, is alles oke. Feit: veel infecties verlopen zonder symptomen.
- Mythe: hiv is bij likken het belangrijkste onderwerp. Feit: hiv wordt als zeer laag risico gezien; hpv en herpes zijn vaak relevanter.
- Mythe: mondwater of tandenpoetsen maakt het veilig. Feit: dat vervangt geen barrières of tests, en sterk wrijven aan het tandvlees kan juist nadelig zijn.
- Mythe: hpv betreft alleen vrouwen. Feit: hpv kan alle geslachten treffen en speelt ook een rol bij kankers in mond- en keelgebied.
- Mythe: beschermingsgesprekken verpesten de sfeer. Feit: wie vooraf duidelijkheid schept, vermindert druk en voorkomt stress achteraf.
- Mythe: een negatieve test betekent blijvende zekerheid. Feit: tests zijn momentopnames; timing en blootstelling zijn van belang.
Conclusie
Cunnilingus is niet automatisch risicovrij, maar ook geen hoogrisicogedrag. Hiv speelt meestal een ondergeschikte rol, terwijl hpv, herpes en bacteriële infecties medisch relevanter zijn. Een realistische risicobeoordeling, hpv‑vaccinatie, pauzeren bij klachten, passende tests en heldere communicatie geven veel meer zekerheid dan mythen of wegkijken.
